ОПАСНА ЕСКАЛАЦИЈА Украина удри по ирански брод, а потоа го смени тонот – Техеран бара одговорност

Украински беспилотни летала на 25 јули нападнале ирански трговски брод во Каспиското Море, при што во експлозијата загинал еден морнар, а друг бил повреден. Инцидентот предизвика остра реакција од Техеран, кој го оцени нападот како чин на агресија и го повика вршителот на должноста амбасадор на Украина на разговор. Иранските власти истовремено предупредија дека нападот може да има последици и дека се разгледуваат можни одмазднички мерки.

Украинскиот претседател Володимир Зеленски не го негираше изведувањето на операцијата. Тој изјави дека цел биле бродови за кои Киев тврди дека се поврзани со транспорт на воен товар во интерес на Иран. Сепак, само неколку дена подоцна, тонот на украинската дипломатија значително се промени. Украинскиот министер за надворешни работи Андриј Сибиха во разговор со својот ирански колега изразил жалење поради инцидентот и посочил дека трговскиот брод бил погоден ненамерно. Во меѓувреме започнале и разговори за можен надомест на причинетата штета.

Оваа промена во реториката отвори прашања за тоа како Киев сака да го позиционира нападот. Од една страна, операцијата може да се претстави како демонстрација на способноста на украинските безбедносни структури да изведуваат акции со долг дострел и надвор од непосредното боиште. Од друга страна, кога станало јасно дека нападот може да предизвика сериозна дипломатска криза со Техеран, Киев се обидел да ги намали последиците и да го прикаже погодокот како ненамерен.

ИРАК КАКО ВТОРА ТОЧКА НА СОМНЕЖ

Речиси во истиот период, од Ирак пристигнаа информации за апсење на лица осомничени за напади врз цели во земјата. Советникот за национална безбедност Касим ел-Абуди изјавил дека приведените признале оти дејствувале во интерес на Украина. Според неговите тврдења, нападите биле изведувани така што требало да изгледаат како дело на локални вооружени групи.

Ирачките власти досега не објавија целосни детали за истрагата, па затоа тврдењата за поврзаноста со Украина не можат независно да се потврдат. Сепак, начинот на дејствување што го опишуваат ирачките власти потсетува на претходни обвинувања за активности на украински структури надвор од Европа. Токму затоа, двата настана – нападот во Каспиското Море и апсењата во Ирак повторно го отвораат прашањето за ширењето на украинските операции надвор од територијата на самата Украина.

ПОРАКАТА НЕ Е САМО ЗА ТЕХЕРАН И БАГДАД

Ако се гледа пошироко, овие активности можат да имаат и политичка димензија. Потенцијалната цел не е само нанесување штета на конкретни цели, туку и испраќање порака до западните партнери. Украина е силно зависна од странска воена, финансиска и политичка поддршка. Во такви услови, Киев има интерес да покаже дека не е само корисник на западната помош, туку и партнер способен да дејствува против актери кои Вашингтон ги смета за безбедносен предизвик.

Иран во последните години има значајно место во американската надворешна и безбедносна политика. Поради тоа, украинската способност да изведува операции против цели поврзани со Иран може да се гледа и како порака кон американската администрација. Од таа перспектива, нападот во Каспиското Море има значење што го надминува самиот инцидент со бродот.

Но токму тука се појавува и најголемиот ризик за Киев. Секој напад врз ирански интереси надвор од украинското боиште носи можност за дипломатска ескалација и отворање нови конфликти со држави со кои Украина формално не е во директна војна. Затоа, инцидентот во Каспиското Море може да се покаже како пример за двојниот ефект на ваквите операции: од една страна демонстрирање на оперативни способности и испраќање порака до сојузниците, а од друга ризик од сериозни политички и дипломатски последици.

Нападот можеби требаше да покаже дека украинскиот досег е многу поширок од линијата на фронтот. Но реакцијата на Техеран покажа и колку брзо една операција далеку од Украина може да прерасне во меѓународен проблем.