ГОРИВАТА ПОСКАПУВААТ, А ПРОФИТИТЕ ЕКСПЛОДИРААТ Кој заработува од нафтената криза

Војната меѓу САД и Иран и нарушувањето на транспортот на енергенси низ Хормутскиот Теснец создадоа исклучително нестабилен енергетски пазар, но и огромна можност за заработка за најголемите нафтени компании во светот. Додека потрошувачите плаќаат поскап бензин, дизел и авионски билети, нафтените гиганти бележат драматичен раст на профитите благодарение на високите цени на суровата нафта, недостигот од горива и рекордните рафинериски маржи.

Американските гиганти „Ексон мобил“ и „Шеврон“ на 31 јули треба да ги објават резултатите за вториот квартал од 2026 година. Аналитичарите очекуваат „Ексон“ да прикаже квартален профит од околу 14,9 до 15,7 милијарди долари, што би било повеќе од двојно во споредба со истиот период лани. За „Шеврон“ се прогнозира добивка од околу 11,1 милијарди долари – повеќе од четирикратно зголемување на годишно ниво.

Важно е да се напомене дека овие бројки се аналитичарски процени, а не официјално објавени резултати.

„Ексон“ очекува милијарди од нафтата и рафинериите

„Ексон мобил“ претходно ги информираше инвеститорите дека повисоките цени на суровата нафта и подобрените рафинериски маржи би можеле да го зголемат кварталниот резултат за околу пет милијарди долари во однос на првите три месеци од годината.

Само повисоката цена на суровата нафта би можела да донесе околу 1,6 милијарди долари дополнителна заработка во производството, додека подобрите услови во преработката би можеле да придонесат со уште 2,6 милијарди долари. Европските енергетски компании веќе ги покажаа ефектите од кризата.

„Шел“ во вториот квартал пријави приспособена добивка од 9,8 милијарди долари, повеќе од двојно во однос на 4,26 милијарди долари една година претходно. Тоа е втор највисок квартален резултат во историјата на компанијата.

Компанијата не заработува само од поскапата нафта и природниот гас. Значаен придонес имаат и тргувањето со течен природен гас и нафтени деривати, повисоките маржи во хемискиот сектор и високата искористеност на рафинериите.

„Шел“ во кварталот оствари 21,4 милијарди долари готовински тек од работењето и најави нов откуп на сопствени акции во вредност од три милијарди долари. Тоа е 19-ти последователен квартал во кој компанијата најавува откуп од најмалку три милијарди долари.

Милијарди заработуваат и „ТоталЕнерџис“ и „Ени“

„ТоталЕнерџис“ оствари приспособена нето-добивка од шест милијарди долари во вториот квартал, што е за 12 проценти повеќе од првиот квартал. Оперативниот готовински тек достигна 9,8 милијарди долари.

Компанијата директно го поврза резултатот со високите цени на енергијата предизвикани од конфликтот на Блискиот Исток, иако дел од нејзиното производство беше погодено од проблемите со транспортот низ Ормутскиот Теснец.

Италијанската „Ени“ пријави приспособена нето-добивка од 2,3 милијарди евра – повеќе од двојно во споредба со истиот квартал од 2025 година и најдобар квартален резултат во последните три години.

По силниот резултат, „Ени“ ја зголеми програмата за откуп на сопствени акции за дополнителни 600 милиони евра, со што вкупната вредност достигна 3,4 милијарди евра.

Хормутскиот Теснец го тресе светскиот енергетски пазар

Главната причина за нестабилноста е нарушувањето на производството и транспортот на сурова нафта, природен гас и готови деривати од Персискиот Залив.

Пред војната, низ Ормутскиот Теснец минувала приближно една петтина од светската трговија со нафта, како и значителен дел од глобалниот извоз на течен природен гас.

Кога испораките беа ограничени, купувачите почнаа да бараат алтернативни извори. Тоа доведе до нагло зголемување на цените, но и на транспортните трошоци.

Цената на „брент“ во вториот квартал бележеше огромни осцилации. На почетокот на април беше над 100 долари за барел, на 29 април достигна 118 долари, а до 26 јуни падна на 72 долари.

Американската Администрација за енергетски информации процени дека неизвесноста околу повторното отворање на Ормутскиот Теснец предизвикала просечно дневно движење на цената од околу четири долари за барел во април и мај – четири пати повеќе од истиот период во 2025 година.

Рекордните рафинериски маржи носат дополнителен профит

Високата цена на суровата нафта е само еден дел од приказната. Големите компании со развиени трговски оддели можат да заработуваат и од самата нестабилност. Тие купуваат, продаваат, складираат и пренасочуваат енергенси во зависност од регионалните разлики во цените.

Токму затоа компании како „Шел“, БП и „ТоталЕнерџис“, со глобални трговски операции, можат да остваруваат високи приходи дури и кога дел од нивното сопствено производство е прекинато. Американските компании имаат дополнителна предност – големо домашно производство и огромни рафинериски капацитети.

Рафинериите ја купуваат суровата нафта и ја преработуваат во бензин, дизел, керозин и други деривати. Разликата меѓу цената на суровината и продажната цена на готовите производи претставува рафинериска маржа.

Во нормални услови таа најчесто се движи околу 20 до 25 долари за барел. Но кон крајот на јули, според енергетски аналитичари цитирани од Асошиејтед прес, потенцијалната заработка на одредени американски рафинерии достигнувала од 50 до 60 долари за барел. Тоа значи дека компаниите можат да профитираат двапати – од поскапата нафта што ја произведуваат и од високите цени на горивата што ги продаваат.

Американските рафинерии во последната недела од јули работеле со 97,2 проценти од расположливиот капацитет. Во исто време, извозот на американски дизел и авионско гориво достигна исклучително високи нивоа, бидејќи европските и другите купувачи бараа алтернатива за намалените испораки од Блискиот Исток.

Потрошувачите ја плаќаат сметката

Додека компаниите бележат милијарди, последиците за граѓаните и економиите се спротивни. Просечната цена на обичниот бензин во САД на 27 јули достигна 4,096 долари за галон – речиси еден долар повеќе од пред една година. Дизелот се продаваше по просечна цена од 5,313 долари за галон, што е поскапување од повеќе од 1,5 долари во однос на истиот период лани.

Последиците не ги чувствуваат само возачите. Поскапиот дизел ги зголемува трошоците за транспорт на храна и други производи, додека поскапиот керозин ги зголемува трошоците на авиокомпаниите и може да доведе до повисоки цени на авионските билети.

Во земји зависни од увоз на нафта и деривати, меѓу кои е и Македонија, светските берзански цени директно влијаат врз домашните цени преку набавната вредност, транспортот, курсот на доларот, рафинериските маржи и даноците.

Повторно се бара данок на екстрапрофит

Огромните заработки повторно ги засилија барањата за воведување посебни даноци на екстрадобивката. Организации како „Оксфам“ и „Глобал витнес“ предупредуваат дека е проблематично компаниите да распределуваат милијарди долари преку дивиденди и откуп на акции во период кога домаќинствата и економиите ги чувствуваат последиците од воената и енергетската криза.

Шест големи европски нафтени компании во првиот квартал од годината оствариле вкупен профит од околу 22 милијарди долари, што претставува раст од 43 проценти во однос на истиот период претходната година. Од компаниите, пак, велат дека високите приходи се неопходни за инвестиции, одржување на производството, сигурност на снабдувањето и исплата на дивиденди.

Тие истакнуваат и дека конфликтот не носи само корист – дел од компаниите загубија производство на Блискиот Исток, а нарушувањата предизвикаа оштетувања на инфраструктурата, поскап транспорт, повисоки осигурителни трошоци и дополнителни ризици за вработените.

Колку долго ќе трае профитниот бум?

Иако кварталните резултати покажуваат огромни заработки, тие не значат дека ваквиот тренд ќе продолжи со исто темпо. Меѓународната агенција за енергија предупредува дека состојбата може брзо да се промени. Во јуни светското производство делумно закрепна по зголемувањето на транспортот низ Ормутскиот Теснец, што доведе и до нагло намалување на цените на нафтата.

Но новото продолжување на воените дејства повторно го зголеми ризикот за глобалните испораки. Рафинериските маржи, во меѓувреме, останаа високи бидејќи снабдувањето со готови горива се опоравува побавно од снабдувањето со сурова нафта. Така, во моментов се создава необична ситуација: нестабилноста и недостигот им носат милијарди на најголемите енергетски компании, додека истовремено ја зголемуваат сметката за гориво на граѓаните и компаниите.

Доколку Ормутскиот Теснец целосно се отвори, производството се нормализира и побарувачката ослабне, цените на нафтата и рафинериските маржи би можеле брзо да паднат. Но доколку конфликтот повторно се прошири, компаниите со сопствено производство, рафинерии и развиени трговски мрежи би можеле да продолжат да заработуваат огромни суми – додека потрошувачите ќе се соочуваат со нов ризик од поскапувања и недостиг на горива.