СВЕТСКА РЕТКОСТ ВО ОХРИД Во светот има само триесетина вакви икони, а единствената во Македонија сега е изложена

Галеријата на икони во Охрид од денеска е побогата за едно од најретките дела на византиската уметност – мозаичната икона „Исус Христос на престол“, изработена во XIV век. Станува збор за единствената сочувана преносна византиска мозаична икона во Македонија и една од само триесетина вакви дела што се смета дека постојат во светот.

Новиот експонат беше претставен по повод одбележувањето на 75 години организирана музејска дејност во Охрид, а од денес станува дел од постојаната поставка на Галеријата на икони.

Ретка техника што ја прави иконата да „свети“

Иконата е изработена во специфична мозаична техника со ситни обоени камчиња и стаклени коцкички – тесери, карактеристична за византиската уметност. Кустосот и историчар Катерина Велкоска, која го предводеше тимот за подготовка на иконата за изложување, истакна дека ваквите преносни мозаични икони биле исклучително ретки бидејќи нивната изработка барала врвна прецизност, големо мајсторство и употреба на скапи материјали.

„Тие најчесто биле наменети за највисоките слоеви на византиското општество и за најзначајните црковни центри“, посочи Велкоска.

Светлината е дел од самото дело

За разлика од класичните насликани икони, кај мозаичната икона светлината не се создава со боја, туку е составен дел од самиот материјал. Тесерите се поставени под различни агли, поради што ја прекршуваат и рефлектираат светлината, создавајќи впечаток дека таа извира од самата претстава. Особено значајна е употребата на златни тесери, чиј златен фон во византиската традиција го симболизира божествениот и вечен свет, а не служи само како декоративна позадина.

Христос како небесен Владетел

На иконата Христос е прикажан како небесен Владетел и вечен Цар, седнат на престол – симбол на неговата божествена власт и улога на Судија на светот. Фронталниот приказ, достоинствениот став и внимателно изработените детали се карактеристични за византиската иконографија, чија цел не е реалистичен портрет, туку духовно претставување на светителот.

Дел од Палеологовската ренесанса

Иконата потекнува од XIV век, период познат како Палеологовска ренесанса, кога византиската уметност доживува нов подем со поголема експресивност, побогати бои и подлабока духовна симболика. Според Велкоска, токму во тоа време Охрид бил еден од најважните духовни и културни центри на православниот свет, тесно поврзан со Константинопол, Солун и другите големи византиски средишта.

Рамо до рамо со светските музеи

Вакви преносни византиски мозаични икони денес се чуваат само во неколку од најпознатите светски музеи, меѓу кои се Лувр во Париз, Метрополитен музејот во Њујорк, Боде музејот во Берлин и Византискиот и христијански музеј во Атина. Токму затоа, охридската икона има исклучително национално, регионално и меѓународно значење и претставува едно од највредните културни богатства на Македонија.

Откриена пред повеќе од шест децении

Иконата „Исус Христос на престол“ била откриена во шеесеттите години од минатиот век во јужната апсида на црквата „Света Богородица Перивлепта“ во Охрид. Директорот на Завод и музеј – Охрид, Горан Патчев, изрази задоволство што ова исклучително дело конечно е изложено пред јавноста.

„Ова е прекрасен повод, токму на јубилејот на институцијата, да презентираме дел од богатствата што со години се чуваат во нашите депоа“, изјави Патчев.

Со поставувањето на ова ремек-дело во Галеријата на икони, Охрид добива уште еден исклучителен експонат што сведочи за богатата византиска традиција, духовност и уметничко наследство на Македонија.