ТРАМП ГО МЕНУВА КУРСОТ КОН ИЗРАЕЛ – САД укинуваат воена помош од речиси 4 милијарди долари годишно

Голем пресврт во американската политика кон Израел најави претседателот Доналд Трамп, соопштувајќи дека САД ќе го прекинат досегашниот модел на директна годишна воена финансиска помош за Израел, која изнесува околу четири милијарди долари. Според најавата на Трамп, промената треба да стапи на сила во 2027 година, а тој тврди дека за ова постигнал договор со израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху.

Во интервју за „Фокс њуз“, американскиот претседател посочил дека можноста за прекин на помошта била разгледувана подолго време и дека Израел денес е доволно силна и економски развиена држава за да не зависи од ваква финансиска поддршка. Трамп, сепак, нагласил дека тоа не значи прекин на воената соработка. Вашингтон ќе продолжи да му продава оружје на Израел и да му помага доколку се појави потреба.

Иако Трамп тврди дека постигнал договор со Нетанјаху, најавата предизвикала изненадување кај дел од израелските претставници. Според извештаите на израелските медиуми, дел од претставниците во одбранбениот и финансискиот сектор не очекувале американската помош да биде прекината толку брзо.

Дополнителна неизвесност создава постојниот десетгодишен договор за воена помош, кој важи до крајот на 2028 година и предвидува вкупно 38 милијарди долари, односно околу 3,8 милијарди долари годишно. Оттука, останува отворено прашањето како ќе се реализира најавата на Трамп и каква улога ќе има Конгресот на САД, кој има клучна улога во одобрувањето на буџетските средства.

Зад најавата за промена на воената помош стои и внатрешната политичка пресметка во САД. Трамп отворено зборувал за промените во расположението на американската јавност и за растечките критики во врска со финансирањето на Израел. Како пример го посочил Абдул Ел-Сајед, кандидат на демократите за Сенатот од Мичиген, кој се залага за прекин на американската воена помош за Израел.

Според политичките проценки, поддршката за Израел станува сè почувствителна тема во американската изборна политика, особено по војната во Газа и последиците од израелските воени операции.

Прекинувањето на директната финансиска помош не значи дека Израел ќе го изгуби пристапот до американското оружје. Досегашната помош во голем дел беше наменета за набавка на американска воена опрема, вклучувајќи борбени авиони, муниција и современи одбранбени системи. Доколку продолжи продажбата на американско оружје, двете држави би можеле да ја задржат воената соработка, но под поинакви финансиски услови.

Сепак, најавата веќе предизвика загриженост кај дел од израелските опозициски политичари, кои предупредуваат дека станува збор за сериозна промена во стратешкиот однос со најважниот сојузник на Израел.

Најавата на Трамп може да означи почеток на нова фаза во односите меѓу САД и Израел. Иако американскиот претседател не најавува прекин на воената соработка, евентуалното укинување на директната финансиска помош би претставувало значајна промена во досегашниот модел на поддршка.

Клучно ќе биде дали најавата ќе се преточи во конкретна одлука и како на неа ќе реагираат Конгресот, израелската влада и американската јавност.