КРУГ НА ПЕКОЛОТ ОКОЛУ ИРАН – САД и Израел сакаат да го затворат Техеран од сите страни, но планот има еден огромен проблем

Сè повеќе се појавуваат индикации дека политиката на администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп кон Иран се соочува со сериозни противречности. Во изминатите месеци Вашингтон користеше различни форми на притисок – од воени напади и закани за проширување на конфликтот, преку економски санкции и политика на „максимален притисок“, до дипломатски иницијативи и тврдења дека Техеран е подготвен за преговори.

Според авторот на анализата, ниту еден од овие пристапи не ги донел очекуваните резултати. Иран не отстапил значително од своите позиции, а неговите капацитети за одвраќање и влијание во регионот не биле целосно поткопани. Во таква ситуација, се оценува дека Вашингтон се соочува со стратешки ќорсокак. Наместо промена на пристапот, во јавноста се појавуваат идеи кои делуваат како обид за зголемување на притисокот врз Техеран.

„Копнена блокада“ на Иран

Како еден од најновите предлози се споменува сценариото САД и Израел да се обидат да ги убедат соседните земји на Иран да ги ограничат или затворат копнените граници со Техеран. Според информации објавени од „Телеграф“, Вашингтон и Тел Авив разгледуваат можност соседните држави да го ограничат прекуграничниот проток на стоки кон Иран, со цел да се изврши дополнителен економски притисок врз иранската економија.

Но, ваквата идеја наиде на скептицизам, вклучително и кај израелски новинари. Дорон Кадош и Барак Равид, како што се наведува во анализата, со иронични реакции ја довеле во прашање реалната изводливост на ваквиот план. Причината е едноставна – географијата. Иран има копнени граници со седум држави: Ирак, Турција, Пакистан, Авганистан, Туркменистан, Азербејџан и Ерменија, во вкупна должина од околу 5.600 километри.

Тоа значи дека евентуална целосна копнена блокада не би зависела само од Вашингтон и Тел Авив. За нејзино спроведување би била потребна соработка од седум независни држави, од кои секоја има различни економски, политички и безбедносни интереси.

Седум соседи – седум различни интереси

Најголемата пречка за ваквата стратегија е тоа што соседите на Иран немаат идентични односи со Техеран. Ирак има значајни енергетски и трговски врски со Иран и во одредени сегменти зависи од увозот од својот источен сосед. Турција, пак, го гледа Иран и како важна транзитна земја кон Кавказот и Централна Азија. Анкара има сопствени економски и геополитички интереси кои не секогаш се совпаѓаат со американската политика. Пакистан развива транспортни и енергетски врски со Иран, додека останатите соседи – Авганистан, Туркменистан, Ерменија и Азербејџан исто така имаат свои интереси поврзани со трговијата, транспортот и регионалната инфраструктура. Оттука произлегува клучното прашање: колку од овие држави би биле подготвени да ги ограничат сопствените економски интереси за да ја спроведат стратегијата на Вашингтон?

Иран како регионален транспортен центар

Дополнителен проблем е геостратешката положба на Иран. Земјата не е само голем регионален пазар, туку претставува и значаен транспортен и транзитен центар меѓу Персискиот Залив, Кавказот, Централна Азија и Јужна Азија. Особено значаен е Меѓународниот транспортен коридор Север-Југ, кој ги поврзува Русија, Кавказот, Иран и Индија преку повеќе транспортни правци. Поради тоа, евентуалното сериозно ограничување на копнените врски со Иран не би ги погодило само Техеран и неговата економија. Последиците би ги почувствувале и државите кои ги користат овие транспортни и трговски коридори.

Илјадници километри граница тешко се контролираат

Од безбедносен аспект, идејата за целосно затворање на иранските копнени граници се соочува со уште поголеми проблеми. Границата на Иран се протега на илјадници километри и опфаќа планински, пустински и тешко пристапни области. За целосно запирање на нелегалниот и легалниот прекуграничен транспорт би биле потребни огромни човечки, технички и финансиски ресурси. Дури и државите со исклучително строги гранични режими тешко можат целосно да ги запрат сите нелегални премини и шверцерски канали. Во услови на современа глобална економија, целосна и непробојна блокада на голема земја со географската положба на Иран би била исклучително сложена.

Санкциите не значат целосна изолација

Историјата на американските санкции исто така покажува дека економскиот притисок не секогаш доведува до политичка капитулација. САД со децении применуваат различни форми на економски и финансиски санкции против држави како Куба, Северна Кореја, Ирак и Венецуела. Сепак, санкциските режими не резултираа со целосно прекинување на сите економски и трговски врски. Иран, со својата големина, природни ресурси, географска положба и регионални врски, има дополнителни можности за адаптација.

Психолошка операција или реален план?

Оттука, авторот на анализата смета дека приказната за „копнена блокада на Иран“ треба да се разгледува и како можна форма на психолошки притисок. Самото создавање впечаток дека Техеран е опколен и дека Вашингтон има подготвено нови механизми за притисок може да има политичка и психолошка цел. Таквата порака би требало да покаже дека Иран нема простор за маневар и дека неговата меѓународна изолација може дополнително да се зголемува. Но, меѓу политичката порака и практичната реализација постои огромна разлика.

Стратешки ќорсокак?

Според заклучокот на анализата, поентата на ова сценарио не е само во тоа дали САД и Израел навистина можат да организираат копнена блокада на Иран. Многу поважно е што самата појава на ваква идеја може да биде показател за проблемите со кои се соочува досегашната стратегија кон Техеран. Во изминатиот период беа користени воени закани, санкции, економски притисок, дипломатски иницијативи и психолошки операции. Сепак, Иран продолжува да ја брани својата позиција и да ја задржува својата улога во регионалната геополитика. Затоа, идејата за „затворање на Иран во круг“ повеќе изгледа како симбол на обидот да се пронајде нов начин за притисок врз Техеран, отколку како едноставно и лесно изводливо решение.

Географијата, интересите на соседните држави и сложените регионални транспортни врски го прават целосното копнено изолирање на Иран исклучително тешка задача. На крајот, вистинското прашање не е само дали Иран може да биде опколен, туку дали Вашингтон има стратегија што може да го натера Техеран да отстапи – без дополнително да ја прошири регионалната конфронтација.