ЕУ ЈА МЕНУВА ИГРАТА Пазар пред членство, но Брисел воведува нови услови

Европската Унија подготвува нов модел на проширување кој може суштински да го промени начинот на кој земјите-кандидати ќе се приближуваат кон членството.

Наместо да се чека формалното членство за да се почувствуваат економските придобивки од Унијата, Брисел предлага постепено отворање на единствениот пазар, пристап до европски програми и продлабочена индустриска соработка уште во текот на пристапните преговори.

Но, со економските придобивки доаѓаат и нови услови.

Според нацрт-предлогот на Европската комисија, до кој дојде „Политико“, земјите-кандидати ќе треба да покажат усогласеност со надворешнополитичките и стратешките интереси на ЕУ, вклучително и во однос на санкциите, контролата на извозот, чувствителните технологии и стратешките зависности.

ЕУ нуди дел од пазарот пред членството

Концептот е наречен „постепена интеграција“, а неговата суштина е едноставна: земјите-кандидати да добиваат конкретни економски придобивки чекор по чекор, наместо да го поминат целиот пристапен процес без значителен пристап до европскиот економски простор.

„Единствениот пазар е првиот приоритет за економска конвергенција“, се наведува во документот.

Предвидена е можност за трговија со помалку бариери, учество во истражувачки програми и продлабочена индустриска соработка.

Особено внимание се посветува на вештачката интелигенција, полупроводниците, квантните технологии, биотехнологијата и вселенската индустрија.

Тоа би значело дека европската интеграција повеќе не би се мерела само со отворањето и затворањето на поглавјата, туку и со конкретниот степен на економско и стратешко поврзување со Унијата.

Но, Брисел го поставува и условот

Економскиот пристап нема да биде безусловен.

Колку е поголема интеграцијата во единствениот пазар и во стратешките индустрии, толку поголеми ќе бидат барањата за усогласување.

Документот предвидува земјите кандидати да соработуваат во скринингот на инвестициите, контролата на извозот, спроведувањето на санкциите и заштитата на чувствителните технологии.

Проценката за пристапот до одредени области би ги земала предвид и стратешката усогласеност, критичните зависности и способноста на земјата да управува со ризиците во инфраструктурата и синџирите на снабдување.

Со други зборови, новиот модел не значи само „повеќе Европа пред членството“, туку и „повеќе услови пред членството“.

Придобивките не се трајни – можат да бидат повлечени

Најзначајниот елемент во новиот концепт е принципот на реверзибилност.

Ако земјата кандидат назадува во реформите, не ги исполнува преземените обврски или не ги почитува поставените стратешки услови, дел од стекнатите економски придобивки би можел да биде суспендиран или повлечен.

Тоа е суштинска промена во логиката на пристапувањето.

Досега главниот инструмент беше условувањето со напредок во преговорите. Новиот модел отвора можност и веќе стекнатиот пристап до одредени европски инструменти да биде повлечен доколку земјата назадува.

За Македонија – повторно посебна тежина на условите

Во нацрт-документот Северна Македонија е меѓу земјите чиј пристапен процес се одолговлекува со години.

Во истата група се наведуваат Србија, Косово, Босна и Херцеговина и Турција.

За Украина, Молдавија, Албанија и Црна Гора, пак, Комисијата предвидува посебни „патокази“ за забрзување на пристапувањето.

Брисел предупредува дека долгото чекање може да создаде замор од проширувањето и да ги поттикне кандидатите да бараат поголема економска и политичка соработка со Русија или Кина.

Токму затоа новиот модел треба да им понуди на граѓаните нешто конкретно пред самото членство.

ЕУ сака придобивките да се почувствуваат пред полноправното членство

Идејата на Комисијата е пристапниот процес да не биде само долгорочно ветување за членство.

Наместо граѓаните и компаниите со години да чекаат на финалниот датум, Брисел сака економските придобивки да пристигнуваат постепено.

Но истовремено, секој следен чекор ќе биде поврзан со исполнување на одредени критериуми.

Оттука произлегува и клучната дилема за земјите од Западен Балкан: дали постепената интеграција ќе биде скратен пат кон членството или нов механизам за долгорочно условување пред членството?

Одговорот ќе зависи од тоа како предлогот ќе биде формализиран и какви правни и политички гаранции ќе ги придружуваат новите механизми.

Брисел сака и помалку блокади внатре во Унијата

Планот не се однесува само на кандидатите.

Европската комисија размислува и за промени во начинот на носење одлуки во Унијата, со поширока употреба на квалификуваното мнозинство наместо едногласноста во одредени стратешки области.

Меѓу областите што се разгледуваат се санкциите, одговорот на кризи поврзани со човековите права и распоредувањето цивилни мисии.

Во Брисел особено се земаат предвид искуствата со внатрешни блокади во ЕУ, вклучително и несогласувањата околу санкциите кон Русија и поддршката за Украина.

Мицкоски: „Нашиот став е јасен“

Новиот концепт доаѓа непосредно пред посетата на Урсула фон дер Лајен на Скопје.

Претседателката на Европската комисија во петок ќе се сретне со претседателката Гордана Сиљановска-Давкова и со премиерот Христијан Мицкоски.

Во пресрет на средбата, Мицкоски порача дека позицијата на Владата е позната и дека Македонија е подготвена за разговор.

„Нашиот став е јасен, нашите аргументи се јасни, ние сме подготвени да разговараме, да дебатираме и на крајот од денот да најдеме решение“, изјави Мицкоски.

Што следува?

Нацрт-предлогот треба да биде официјално претставен на 6 октомври, а лидерите на ЕУ би требало да разговараат за него на самитот во Брисел на 15 октомври.

Новата комесарка за проширување Марта Кос веќе зборува за можност за „есен на проширувањето“.

За земјите од Западен Балкан, сепак, вистинското прашање ќе биде како новиот модел ќе изгледа во пракса.

ЕУ за првпат сериозно разгледува можност земјите-кандидати да добијат дел од економските придобивки пред членството. Но, истовремено, Брисел предлага тие придобивки да бидат условни, постепени и реверзибилни.

За Македонија, која со години е во пристапниот процес, токму условите, гаранциите и механизмот по кој ќе се одлучува кој чекор следува ќе бидат клучни.