31 ГОДИНА ОД ДЕЈТОН Договорот што ја запре војната, но и денес ја дели Босна и Херцеговина
Договорот ја воспостави државата со два ентитета – Република Српска и Федерацијата на Босна и Херцеговина, а неговите оригинални одредби и денес се предмет на политички спорови.

На денешен ден, пред 31 година, во американската воена база Рајт Петерсон во Дејтон, Охајо, беше парафиран Општиот рамковен договор за мир во Босна и Херцеговина, познат како Дејтонски договор. Со него беше ставен крај на речиси четиригодишната војна и поставена основата на повоениот уставен и политички поредок на БиХ.
Договорот, кој беше официјално потпишан во Париз во декември 1995 година, содржи 12 анекси, меѓу кои и Анекс 4, кој претставува Устав на Босна и Херцеговина. Со Дејтонскиот договор БиХ беше воспоставена како држава составена од два ентитета – Република Српска и Федерацијата на Босна и Херцеговина, со три конститутивни народи: Срби, Бошњаци и Хрвати.
Датумот 21 ноември се одбележува како празник и неработен ден во Република Српска, додека во Федерацијата на БиХ не се признава како официјален празник.
По повод годишнината, Драган Калиниќ, член на Здружението „Создавачи на Република Српска“, оценува дека оригиналните одредби на Дејтонскиот договор со текот на годините биле нарушувани со политички притисоци и интервенции на меѓународниот фактор. Според него, Србите во БиХ остануваат најдоследни во барањето за зачувување на изворните одредби на договорот.
Калиниќ посочува дека особено спорни се одземањето на надлежностите на Република Српска во повеќе области, како и прашањето за нејзиното право на сопственост. Тој смета дека употребата на Бонските овластувања и притисоците врз раководството на Република Српска придонеле за оддалечување од првичниот договорен модел.
Сепак, Калиниќ нагласува дека 21 ноември 1995 година останува историски датум кој го означи крајот на војната и почетокот на мирот за сите народи во Босна и Херцеговина.
Адвокатот Славко Митровиќ нагласува дека Дејтонскиот мировен договор претставува основен правен документ за Босна и Херцеговина, бидејќи го регулира нејзиното создавање, функционирање и опстанок. Особено значење му придава на Анекс 4, односно Уставот на БиХ, кој ја воспостави новата уставна и правна структура на државата.
Според Митровиќ, Дејтонскиот договор ја уреди БиХ како политичка унија на два рамноправни ентитета и три конститутивни народи, а на Република Српска ѝ овозможи посебни паралелни врски со Србија врз основа на посебен договор.
Историчарот Предраг Лозо, раководител на Одделот за истражување на идентитетот и културата на сеќавањето во Центарот за социо-политички истражувања, оценува дека Дејтонскиот договор има двојно историско значење за Србија. Првото е завршувањето на војната и воспоставувањето мир, а второто е меѓународното признавање на Република Српска како еден од двата ентитета во БиХ и како страна во потпишувањето на Дејтонскиот договор.
Лозо нагласува дека одбраната на оригиналните надлежности на Република Српска и отпорот кон повоените политички притисоци остануваат клучни прашања за зачувување на уставната рамка воспоставена во Дејтон. И по 31 година, Дејтонскиот договор останува темелот на уставниот поредок на Босна и Херцеговина, но и предмет на несогласувања околу толкувањето и примената на неговите одредби.

