25 ОСУДЕНИЦИ ДОБИЈА ПОМИЛУВАЊЕ ЗА ИЛИНДЕН Кој решава кој ќе биде ослободен од казната
Од барањето до конечната одлука – вака изгледа постапката за помилување и која е улогата на Комисијата.
По повод 2 Август – Денот на Републиката, претседателката на државата Гордана Сиљановска Давкова донесе одлука за помилување на 25 осудени лица. На шестмина целосно им е простен неиздржаниот дел од затворската казна, додека на останатите 19 осуденици казните им се делумно намалени. Помилувањата традиционално го привлекуваат вниманието на јавноста, особено кога станува збор за прашањата кој може да побара помилување, кој ги разгледува барањата и според кои околности претседателот одлучува кому ќе му биде простена или намалена казната.
Постапката е утврдена со Уставот и Законот за помилување. Претседателот на Републиката е единствениот носител на правото на помилување, но одлуката не се носи без претходно спроведена постапка. Во процесот значајна улога има Комисијата за помилување, советодавно тело кое ги разгледува барањата и до претседателот доставува мислење, односно предлог за постапување по конкретните предмети.
Постапката може да започне со барање поднесено од осуденото лице, член на неговото семејство или друго овластено лице, согласно законските услови. Потоа се прибираат податоци и документација поврзани со осуденикот, меѓу кои и неговото однесување во текот на издржувањето на казната, мислења од надлежните институции и други околности што можат да бидат релевантни за одлучувањето.
Комисијата ги разгледува предметите и своето мислење го доставува до претседателот. Сепак, нејзиниот став има советодавен карактер, што значи дека конечната одлука ја носи претседателот на Републиката. Тоа во пракса значи дека претседателот не е правно обврзан да го прифати предлогот или мислењето на Комисијата, туку самостојно одлучува дали ќе даде целосно или делумно помилување, или ќе го одбие барањето.
Целосно и делумно помилување
Законот предвидува различни форми на помилување. Целосното помилување значи простување на преостанатиот неиздржан дел од казната затвор. Со тоа осуденото лице повеќе нема обврска да го издржува преостанатиот дел од таа казна. Делумното помилување, пак, значи намалување на затворската казна. Во овој случај осуденикот продолжува да ја издржува казната, но за пократок период од оној утврден со правосилната судска пресуда.
Што дознава јавноста?
Институциите вообичаено ги објавуваат имињата на лицата кои се помилувани, видот на помилувањето и основните податоци за одлуката. Сепак, целосната документација од постапката не е јавна. Личните и здравствените податоци, како и други информации поврзани со индивидуалните околности на осудениците, се заштитени согласно прописите за заштита на личните податоци.
Затоа јавноста најчесто може да дознае колку лица се помилувани, дали станува збор за целосно или делумно помилување и на кој дел од казната се однесува одлуката, но не и сите индивидуални причини и околности поради кои е донесена конкретната одлука.
Илинденските помилувања се практика која со години постои во македонскиот правен систем. Бројот на помилувани лица и конкретните околности може да се разликуваат од година во година, но основниот механизам останува ист: барање, разгледување на предметот од Комисијата за помилување и конечна одлука на претседателот на Републиката.
Токму претседателот го има последниот збор при користењето на ова уставно овластување.
