СКРИЕНА СТРАНА НА СВЕТСКОТО ПВЕНСТВО – Политика зад секој гол

Светското првенство во фудбал отсекогаш било многу повеќе од обичен спортски настан. Тоа претставува и моќна сцена на која државите ја обликуваат својата меѓународна слика, го зајакнуваат националниот идентитет и се претставуваат пред светот. Од првиот Мундијал во Уругвај во 1930 година, па сè до поновите турнири во Русија и Катар, ова натпреварување постојано ја надминува спортската рамка и добива политичка и културна димензија.

Еден од најкарактеристичните примери е Уругвај. Оваа држава не само што беше домаќин на првото Светско првенство, туку и негов победник, но зад тој успех стоеше внимателно градена дипломатска и спортска стратегија. Во 1920-тите, уругвајскиот министер за надворешни работи, поврзан со фудбалските структури во земјата, работел на тоа Уругвај да добие поголем меѓународен углед преку приклучување кон ФИФА. Паралелно, дипломат во Швајцарија ја пријавил репрезентацијата за Олимписките игри во Париз во 1924 година, иако во земјата не постоел јасен план за патувањето, ниту финансиска поддршка. За да се обезбедат средства, дури и еден функционер морал да ја стави сопствената куќа под хипотека.

Кога уругвајските фудбалери пристигнале во Европа, брзо го привлекле вниманието со својата технички зрела, организирана и атрактивна игра. Најпрво со пријателските натпревари во Шпанија, а потоа и на Олимписките игри, тие станале вистинска сензација и освоиле златен медал. Тој успех бил доживеан како национална победа од огромно значење. Во уругвајскиот печат се истакнувало дека репрезентацијата придонела повеќе за угледот на државата отколку скапи пропагандни кампањи.

По враќањето дома, играчите биле пречекани како херои, а бил прогласен и национален празник. Се истакнувало дека Уругвај се претставил како „цивилизирана нација“, способна да извезува не само економски производи, туку и култура и спортска извонредност. Овој триумф дополнително ја зацврстил сликата за земјата како модерна и напредна држава.

Уругвај повторно освои олимписко злато во 1928 година, а кога станало јасно дека фудбалот ќе добие сопствено светско натпреварување, земјата активно се вклучила во кандидатурата за домаќин. Првото Светско првенство било одржано во 1930 година, симболично во година на значаен државен јубилеј. За таа пригода бил изграден стадионот „Сентенарио“, а Уругвај ја освоил титулата победувајќи ја Аргентина со 4:2 во финалето.

Само четири години подоцна, во 1934 година, Италија го презела истиот модел, но со сосема поинаква политичка позадина. Бенито Мусолини го искористил Светското првенство како инструмент за промоција на фашистичкиот режим. За него, турнирот претставувал можност да ја прикаже силата и дисциплината на „новата Италија“.

Италија го освоила првенството, но тој успех бил проследен со бројни контроверзии. Фашистичката пропаганда ја претставила победата како доказ за „силата“ и „машкоста“ на нацијата. Уште поголемо значење имало самото домаќинство: биле изградени нови стадиони, организирани радио-преноси низ Европа и промовирани државни симболи преку спортот. Сето тоа создало слика за модерна, организирана и моќна држава.

Со овие два рани примера се воспоставува модел кој ќе се повторува и подоцна: Светското првенство не е само спортска борба за трофеј, туку и простор за политички пораки и национално претставување. Тоа може да биде израз на легитимна национална гордост, како во случајот со Уругвај, но и алатка за идеолошка пропаганда, како во фашистичка Италија.

Истата логика се забележува и во поновата историја, каде што Русија во 2018 година и Катар во 2022 година го искористија Мундијалот за градење меѓународен имиџ и за засилување на сопственото глобално влијание. Затоа, Светското првенство останува не само спортски, туку и длабоко политички и симболички настан, во кој се натпреваруваат и државите и нивните приказни за себе.