ПРАВНАТА ДИЛЕМА ВО ПУЛС Дали административен акт од 2012 може да се поврзе со пожарот во 2025?

Изведувањето на материјалните докази во предметот „Пулс“ сè појасно го отвора најголемиот предизвик за обвинителната конструкција и дали може правно да се докаже причинско-последична врска меѓу административни акти од 2012 година и трагичниот пожар што се случи во март 2025 година.

Предметот се соочува со сериозен проблем: временска дистанца од речиси 13 години, документ со ограничена важност од само една година, различни адреси и објекти, како и долг институционален период во кој постапувале повеќе органи, служби и функционери.

Главното прашање е едноставно, но суштинско: дали акт издаден во 2012 година може да се смета за правно релевантна причина за трагедија во 2025 година? Досегашните докази покажуваат дека воспоставувањето на таква врска претставува исклучително тежок предизвик за обвинението.

Посебно внимание во постапката привлекува лиценцата издадена во 2012 година. Според презентираните документи, таа била издадена со рок на важност од само една година. Тоа значи дека не станувало збор за траен административен акт, туку за документ чие правно дејство било временски ограничено. Нејзината важност завршила повеќе од една деценија пред пожарот во март 2025 година. Дополнителен проблем е фактот што лиценцата не се однесувала на објектот каде што се случи трагедијата. Во документот била наведена адреса на улицата „Димитар Влахов“, додека пожарот избувна во објект на улицата „Крижевска“ во Кочани.

Во правото, идентитетот на објектот не е технички или формален детал. Тој е суштински елемент на секој административен акт. Лиценца издадена за еден објект не може автоматски да се смета како лиценца за друг објект, на друга адреса и во сосема поинаков временски период. Самото постоење на документ од минатото не значи дека постои и причинско-последична врска со една трагедија што се случила 13 години подоцна.

Во кривичната постапка не е доволно да се покаже дека некој акт некогаш постоел. Неопходно е да се докаже дека конкретно дејствие или пропуст директно или индиректно придонел за настанувањето на последицата.

Во меѓувреме, од 2012 до 2025 година не постоел институционален вакуум. Во различни периоди за различни аспекти од работењето на објектот постапувале повеќе институции – министерства, инспекциски органи, локални служби, противпожарни структури и други надлежни тела. Во судницата беа презентирани регистри, урбанистички документи, записници од инспекции, програми за надзор и други материјали од различни години. Но, самото постоење на голем број документи не одговара на најважното прашање: кој конкретен акт или пропуст ја предизвикал трагедијата?

Напротив, долгогодишниот институционален процес ја прави причинската врска уште посложена. Секое ново постапување, секоја контрола и секоја одлука имаат сопствено правно значење. Не може едноставно да се прескокнат сите настани во период од 13 години и целата одговорност да се поврзе со документ кој бил временски ограничен и се однесувал на друга локација.

Прашањето на каузалитетот станува уште посложено кога се разгледуваат околностите што непосредно му претходеле на пожарот. Досега во јавноста беа посочувани прашања поврзани со употреба на пиротехнички средства во затворен простор, условите во објектот, можностите за евакуација, бројот на присутни лица и безбедносните услови во критичниот момент. Тоа се фактори кои временски и фактички се директно поврзани со трагичниот настан.

За разлика од нив, административен документ од 2012 година, со важност од една година и за друга адреса, бара дополнително и исклучително силно докажување за да може да се смета за правно релевантна причина за пожарот во 2025 година. Колку повеќе обвинението се оддалечува од непосредните околности на пожарот и се враќа кон стари административни акти, толку поголем станува товарот на докажување.

Дополнително прашање е начинот на кој е определена индивидуалната одговорност. Ако една институција во период од 13 години била предводена од повеќе функционери и ако во тој период биле донесувани нови одлуки и преземани различни дејствија, обвинението мора јасно да покаже зошто токму одреден акт и токму одредено лице се дел од причинско-последичниот синџир. Кривичната одговорност е лична и индивидуална.

Таа не може да се темели само врз функцијата што некој ја извршувал или врз фактот дека определена институција имала надлежност. Потребно е да се докаже конкретно дејствие, конкретна законска обврска, конкретен пропуст и јасна врска со последицата. Во спротивно, постои опасност процесот да се претвори во набројување документи и институционални хронологии без јасен одговор на најважното прашање: кој конкретен пропуст довел до трагедијата?

Трагедијата во „Пулс“ остави огромна болка и ненадоместлива загуба. Јавноста и семејствата на жртвите имаат право на целосни одговори и утврдена одговорност. Но, тежината на последиците бара одговорноста да биде утврдена врз основа на конкретни и несоборливи докази. Правдата не се постигнува со проширување на кругот на обвинети или со поврзување на што е можно повеќе документи во една конструкција. Таа се постигнува со јасно докажување на улогата на секој обвинет и со воспоставување на директна причинско-последична врска меѓу неговото постапување и трагичниот исход.

Во однос на актите од 2012 година, токму таа врска останува најголемиот проблем. Документот постоел и тоа не е спорно. Но, останува клучното прашање: како да се докаже дека акт со важност од една година, издаден за друга локација и донесен речиси 13 години пред пожарот, останал правно релевантна причина за трагедијата во 2025 година? Токму тука се наоѓа најголемиот предизвик за обвинението.