ЕДНА ГОДИНА ПОДОЦНА – СÈ СЕ РАСПАДНА Од „духот на Анкориџ“ остана само спорот Путин-Трамп

Една година по историската средба меѓу рускиот претседател Владимир Путин и американскиот претседател Доналд Трамп во Анкориџ, сè уште нема јасен одговор на едно од клучните прашања во руско-американските односи – што навистина било договорено во Алјаска?

Путин и Трамп се сретнаа на 15 август 2025 година и разговараа повеќе од два часа, главно за војната во Украина. По средбата не беше објавен формален договор, ниту беа соопштени конкретни услови за евентуален мировен процес.

Трамп тогаш изјави дека бил постигнат напредок по повеќе прашања, но дека одредени важни точки останале нерешени. Москва, пак, во месеците што следеа сè почесто зборуваше за таканаречениот „дух на Анкориџ“, како симбол на разбирањето што, според руската страна, било постигнато меѓу Путин и Трамп.

Но, токму недостигот од јавно објавени детали создаде простор за различни толкувања.

Американскиот државен секретар Марко Рубио на крајот на јуни практично го отфрли руското толкување, оценувајќи дека во Анкориџ имало предлози, но не и договор.

„Имаше предлог во Алјаска, но немаше договор. Доколку имаше договор, војната ќе завршеше“, рече Рубио.

Сергеј Лавров веднаш возврати дека таквата оценка отвора прашање што Вашингтон воопшто подразбира под договор.

Според рускиот министер за надворешни работи, Путин во Анкориџ ги разгледал американските предлози што претходно во Москва ги донел специјалниот пратеник на Трамп, Стив Виткоф, а руската страна изразила согласност со нив. Оттука, Москва смета дека сепак постоело принципиелно разбирање за можниот правец на решавање на конфликтот.

Така се појави и суштинската разлика во толкувањата. Вашингтон Анкориџ го гледа како состанок на кој биле разгледувани предлози, додека Москва во него гледа основа за пошироко политичко разбирање.

Во меѓувреме, реалноста на теренот ги потисна оптимистичките очекувања од средбата.

Војната продолжи, Украина ја засили употребата на беспилотни летала и оружје со долг дострел за напади врз цели длабоко на руска територија, а Русија продолжи со нападите врз украинската воена и инфраструктурна мрежа.

Нов сигнал дека Москва повеќе не сака да се потпира на нејасни дипломатски формулации стигна оваа недела од заменик-министерот за надворешни работи Сергеј Рјабков.

Тој порача дека Русија може брзо да организира средба со Стив Виткоф и Џаред Кушнер, но само доколку Москва однапред знае какви конкретни предлози носат американските претставници.

Рјабков истовремено оцени дека Вашингтон преку дипломатски канали не доставил нови украински предлози за прекин на конфликтот, иако украинскиот претседател Володимир Зеленски претходно тврдеше дека Киев ги доставил своите предлози до американските преговарачи.

Тоа значи дека дипломатската врата формално останува отворена, но Москва повеќе не сака разговори без јасна агенда и конкретна понуда.

Лавров, пак, беше уште поостар во однос на можноста за прекин на борбите.

Тој ја отфрли идејата Русија едноставно да ги запре воените операции на актуелната линија на фронтот. Според него, прекин на непријателствата може да биде дел само од долгорочно и одржливо политичко решение.

Рускиот министер порача и дека Москва ќе продолжи да ги напаѓа целите што, според нејзиното толкување, овозможуваат функционирање на украинската воена машинерија со западна поддршка.

Пораката од Москва е јасна: замрзнување на фронтот без поширок договор не е опција.

Во исто време, Европа повторно се обидува да обезбеди место во идните преговори. Франција, Германија и Велика Британија, според извештаите на „Њујорк тајмс“, разгледуваат можности за формат со кој би се гарантирало европско учество во евентуалните нови преговори.

Причината е стравувањето дека Вашингтон и Москва би можеле да постигнат договор што директно би влијаел врз европската безбедност, без европските земји да имаат суштинско учество во процесот.

Така, една година по Анкориџ, наместо мировен договор постои нова дипломатска дилема.

Киев инсистира дека за Украина не може да се одлучува без Украина. Европа бара за европската безбедност да не се преговара без Европа. Москва, пак, смета дека суштинските прашања можат да се решат само преку директен договор со Вашингтон.

А токму тука се наоѓа и најголемиот неуспех на „духот на Анкориџ“.

Војната не заврши, формален договор никогаш не беше објавен, а денес Москва и Вашингтон дури различно го толкуваат и прашањето дали во Алјаска воопшто бил постигнат договор.

„Духот на Анкориџ“ затоа сè помалку изгледа како почеток на мировен процес, а сè повеќе како симбол на пропуштена можност.

Ако не биде претворен во конкретни обврски, рокови и механизми за спроведување, состанокот во Анкориџ би можел да остане запаметен не како моментот кога започна патот кон мирот, туку како уште една голема средба по која Москва и Вашингтон си заминаа со различни претстави за тоа што всушност било договорено.