ДЗР ОКРИ НОВИ НЕПРАВИЛНОСТИ Груби ги повика сите министри за сведоци, судењето за 9,7 милиони евра повторно одложено

Артан Груби за „Сакам да кажам“ изјавил дека како сведоци во судската постапка за предметот „Државна лотарија“ ги предложил сите министри присутни на владината седница од 6 јуни 2023 година, со која тој претседавал. На таа седница била усвоена одлуката поврзана со започнувањето на активности за самостојно приредување електронски игри на среќа и набавка на видеолотариски терминали во вредност од 9,7 милиони евра.

На седницата не присуствувале тогашниот премиер Димитар Ковачевски, ниту тогашните министри Славјанка Петровска, Оливер Спасовски и Љупчо Николовски, кои биле заменувани од своите заменици.

Меѓу предложените сведоци на Груби се тогашните вицепремиери Бојан Маричиќ, Фатмир Битиќи и Славица Грковска, како и министрите Бујар Османи, Фатмир Бесими, Кренар Лога, Фатмир Беким Сали, Азир Алиу, Каја Шукова, Јована Тренчевска, Благој Бочварски, Бисера Костадиновска-Стојчевска, Јетон Шаќири, Крешник Бектеши и Ристо Пенов. Предложени се и замениците-министри за внатрешни работи, одбрана и земјоделство, шумарство и водостопанство.

Рочиштето за предметот повторно е одложено, по три претходни одлагања поврзани со обуки на двајцата обвинители. Причина за последното одложување е оправданото отсуство на сведокот Н. Хоџа, која не можела да присуствува на судењето. Иако станува збор за обвинителен предлог, поради што се очекувало постапката да се одвива побрзо, досегашниот тек покажува дека судењето не напредува со очекуваното темпо.

На обвинетите во предметот „Државна лотарија“ им се става на товар кривичното дело злоупотреба на службената положба и овластување, според член 353 од Кривичниот законик, во врска со ставовите 4 и 1 и член 22. Според обвинителниот предлог, дејствијата биле преземени во 2023 и 2024 година, а предвидената казна за делото, според наведената квалификација, е од една до пет години затвор.

Обвинителството тврди дека обвинетите незаконски овозможиле набавка на машини и видеолотариски терминали за самостојно приредување електронски игри на среќа, иако правото за таквата дејност претходно било вложено во заедничкото друштво со „Касинос Австрија“.

Според обвинителниот предлог, во 2013 година Државна лотарија го вложила правото за приредување електронски игри на среќа на видеолотариски терминали како непаричен влог вреден 6.244.898 евра при основањето на Државна видеолотарија на Република Македонија – „Касинос Австрија“ ДОО Скопје, стекнувајќи удел од 51 отсто во основната главнина.

Обвинителството тврди дека обвинетите биле свесни дека Државна лотарија нема право самостојно да ја врши оваа дејност, но сепак биле преземени активности за набавка на терминалите.

Според обвинителниот предлог, првообвинетиот Бајрами, генерален директор и претседател на Управниот одбор на Државна лотарија, на 9 мај 2023 година доставил информација до генералниот секретар на Владата, Методија Димовски, за потребата од преземање активности за самостојно приредување електронски игри на среќа.

Во информацијата било наведено дека вредноста на набавката изнесува 42 отсто од сметководствената вредност на имотот на друштвото и дека станува збор за голема зделка, чие одобрување е во надлежност на надзорниот одбор.

Обвинителството му става на товар на Димовски дека на 6 јуни 2023 година ја предложил информацијата како дополнување на дневниот ред на владината седница, спротивно на член 119 став 2 од Деловникот за работа на Владата, наместо да ја врати до подносителот или да ја препрати до надлежниот орган.

На Груби, пак, му се става на товар дека, иако бил свесен дека одлуката не е во надлежност на Владата во својство на собрание на акционерското друштво, предложил информацијата да биде усвоена. Со заклучокот, Државна лотарија била задолжена да ги преземе активностите за самостојно приредување електронски игри на среќа и спроведување јавна набавка на видеолотариски терминали.

Според обвинението, членовите на надзорниот одбор потоа одобриле започнување на постапката за набавка, иако знаеле дека законската процедура не била испочитувана. Набавката била реализирана и биле преземени обврски за исплата, за кои обвинителството тврди дека ѝ нанеле штета на Државна лотарија во наведениот износ.

Одбраната тврди дека нема штета, терминалите останале имот на Лотарија

Адвокатите и обвинетите ги оспоруваат наводите дека со набавката била предизвикана штета од 9,7 милиони евра. Тие тврдат дека средствата не биле проневерени или украдени, туку биле искористени за купување апарати што и натаму се имот на Државна лотарија и чија вредност, според нив, расте.

Одбраната наведува и дека забраната за Државна лотарија се однесувала на организирање игри на среќа преку интернет, а не на приредување игри со купените терминали.

Според овие аргументи, вредноста на набавката не може автоматски да се изедначи со штета или проневера. Во предметот, според наведените информации, Обвинителството не побарува надомест на штета.

Овие тврдења се дел од аргументите на одбраната, додека за основаноста на обвинението и евентуалната кривична одговорност треба да одлучи судот.

ДЗР утврди неправилности кај пет друштва за игри на среќа

Паралелно со судската постапка, Државниот завод за ревизија извршил ревизија на финансиските извештаи и ревизија на усогласеноста за 2024 година кај пет друштва за интернет и електронски игри на среќа, во кои Државна лотарија има доминантна сопственичка улога.

Станува збор за „Државна лотарија – 77 БИТС“, „Државна лотарија – Везув“, „Државна лотарија – Моззарт“, „Нова државна видео лотарија – НОВО-ВЛТ“ и Државна видеолотарија – „Касинос Австрија“.

Кај сите пет друштва биле констатирани состојби, неправилности и неусогласености, поради што ДЗР изразил неповолно мислење за реалноста и објективноста на финансиските извештаи за 2024 година, како и за усогласеноста на нивното работење со законската регулатива и воспоставените политики.

Еден од посериозните наоди се однесува на паричните влогови во друштвата основани во 2023 и 2024 година. Во договорите за заедничко вложување било предвидено содружниците да уплатат вкупно 2.171.470 евра во три рати во период од три години, додека во договорите за основање бил утврден паричен влог од 771.470 евра со рок за уплата од една година.

На ревизијата не ѝ биле презентирани уредни и веродостојни докази за причините за разликите меѓу договорите. ДЗР утврдил и дека предвидената уплата во рок од три години не е во согласност со Законот за трговските друштва, кој предвидува рок од една година за уплата на преостанатиот дел од влогот.

Дополнително, кај „Државна лотарија – Моззарт“ и „Државна лотарија – Везув“, неуплатениот дел од договорените парични влогови не бил евидентиран во трговските книги. Кај „Везув“, од договорениот влог од 2.171.470 евра, до моментот на ревизијата биле уплатени само девет милиони денари, односно приближно 146 илјади евра.

Долгорочни договори, недоволна документација и слаби контроли

Ревизорите утврдиле дека постапките за избор на економски оператори за софтвер, интернет-платформи со играчки содржини и услуги за одржување и техничка поддршка на видеолотариски терминали биле спроведувани врз основа на јавни повици и интерни правилници, без примена на Законот за јавните набавки.

Во најголем дел од постапките била доставена само една понуда. Со избраните оператори биле склучувани договори со важност од 15 години кај дел од друштвата, односно 10 години кај НОВО-ВЛТ.

Слабости биле утврдени и во следењето на трошоците за маркетинг, рекламирање, пропаганда и промоција. Кај „Државна лотарија – Моззарт“, „Државна лотарија – 77 БИТС“ и „Касинос Австрија“ не била обезбедена целосна документација за дел од трошоците, поради што не можело во целост да се потврди нивното наменско и рационално користење.

Кај „Државна лотарија – 77 БИТС“ и НОВО-ВЛТ биле утврдени и неправилности при закупот на деловен простор, вклучително и склучување договори со заинтересирани страни без претходно одобрување од собирот на содружници. Кај „77 БИТС“ биле забележани и авансни плаќања за закуп пред склучувањето договор, како и позајмици на поврзани друштва без потребното одобрување, кои подоцна биле вратени.

ДЗР констатирал и слабости во внатрешните контроли, поделбата на надлежностите и одговорностите, евидентирањето на побарувањата и обврските, спроведувањето на пописот и постапувањето со искажаните загуби.

Прашања и за лиценците и законската рамка

Според ревизорскиот извештај, друштвата за интернет игри на среќа ја вршеле дејноста врз основа на пренесено право што произлегувало од договорите за заедничко вложување и основање склучени во 2023 и 2024 година. На ревизијата, сепак, не ѝ бил презентиран акт за издадена лиценца за приредување интернет игри на среќа.

Во септември 2024 година, Владата донела одлуки со кои се одобрува започнување постапки за престанок на друштвата за интернет игри на среќа. Во декември истата година, Државна лотарија поднела тужби до Основниот граѓански суд – Скопје за престанок на „Моззарт“, „77 БИТС“ и „Везув“. Според ДЗР, судските постапки сè уште се во тек.

„Моззарт“ и „77 БИТС“ во меѓувреме престанале со приредување интернет игри на среќа преку своите платформи, додека „Везув“ не започнал со вршење на дејноста за која бил регистриран.

Посебен наод се однесува на „Касинос Австрија“, кое, според ревизијата, продолжило да приредува интернет игри на среќа и по истекот на договорно утврдениот рок од две години, односно по 31 декември 2016 година, сè до октомври 2024 година.

Кај НОВО-ВЛТ, друштво основано за приредување електронски игри на среќа, кое не започнало со работа, во текот на 2025 година била спроведена статусна промена, а на 18 ноември 2025 година било избришано од Трговскиот регистар.

Ревизијата укажува и на недостатоци во законската рамка. Иако било предвидено во рок од шест месеци да се донесат подзаконски акти за интернет игрите на среќа, надлежното министерство не ги презело потребните мерки. Не биле утврдени формата и содржината на барањето за лиценца, минималните технички стандарди за опремата и софтверот, ниту листа на овластени правни лица за соодветните проверки.

Кај електронските игри на среќа, според ДЗР, не биле целосно уредени критериумите за приредувачите, техничките стандарди за терминалите и системите, ниту обврската за проверка, тестирање и сертификација од овластено или акредитирано тело. Не бил воспоставен ниту надзорен информациски систем за следење на уплатите, исплатите, прометот и приходите.

Дополнително, според податоците од Министерството за дигитална трансформација, заклучно со јануари 2026 година биле доставени барања за ограничување на пристапот до 307 веб-страници и апликации преку кои се приредуваат игри на среќа. И покрај тоа, ревизијата утврдила дека сè уште има достапни интернет-страници преку кои се приредуваат игри на среќа без издадена лиценца.

Државниот завод за ревизија дал препораки до одговорните лица и органите на управување на друштвата за преземање мерки за надминување на утврдените неправилности и зајакнување на контролите.

Случајот со набавката на терминалите од 9,7 милиони евра и ревизорските наоди отвораат две поврзани, но различни прашања: дали при конкретната набавка биле прекршени законските надлежности и дали поширокото работење на друштвата за интернет и електронски игри на среќа било соодветно регулирано, контролирано и финансиски документирано. Одговорноста на обвинетите во кривичниот предмет ќе се утврдува во судската постапка, додека ревизорските наоди укажуваат на системски слабости што бараат институционално постапување.