БАРАМЕ СЛОБОДА ЗА СЕБЕ, А ИМ ЈА ОДЗЕМАМЕ НА НАЈБЛИСКИТЕ Романот што ги разоткрива нашите противречности

Кога се бориме за сопствената слобода, дали сме подготвени да им ја признаеме истата слобода и на другите? Ова е едно од клучните прашања што ги отвора романот „Загубениот збор“ од турската писателка Оја Бајдар, кој неодамна излезе на македонски јазик во издание на „Матица македонска“.

Преку испреплетувањето на политичкото насилство и семејните односи, Бајдар ја истражува тенката граница меѓу грижата и контролата, убедувањето и наметнувањето, како и меѓу борбата за правда и неправдата што понекогаш ја нанесуваме токму на најблиските.

Романите на Оја Бајдар се преведени на 38 јазици, а таа е добитничка на книжевните награди „Саит Фаик“, „Јунус Нади“ и „Орхан Кемал“. По образование е социолог, а нејзиниот животен пат е обележан и со политички прогон и дванаесетгодишен егзил во Германија. Личните искуства од прогонството, загубата и животот надвор од татковината претставуваат важна заднина на нејзиното книжевно истражување на слободата, личните уверувања и човечката одговорност.

Во „Загубениот збор“, омразата кон оние што ги доживуваме како различни се соочува со притисоците што ги создаваме во сопственото семејство. Односите меѓу родителите и децата ја отвораат дилемата кога грижата за блиските престанува да биде израз на љубов и се претвора во обид да им се наметнат туѓи очекувања и уверувања.

Истата противречност се појавува и во контекстот на турско-курдскиот судир, каде што стравот, поделбите и насилството ги доведуваат во прашање можностите за разбирање меѓу луѓето. Преку соочувањето на различните искуства и гледишта, Бајдар покажува дека ниту добрите намери ниту декларативното залагање за правда сами по себе не се гаранција дека навистина ги разбираме другите.

Романот ја доведува во прашање и идејата дека сочувството е доволно само по себе. Можеме јавно да се залагаме за правата и слободата, а истовремено да не ја препознаваме болката на оние со кои живееме. Можеме да се спротивставуваме на неправдата во општеството, а да не забележуваме кога сопствените постапки стануваат нејзин извор во семејството.

Посебно место во романот има и одговорноста на писателот: како да се даде глас на туѓото страдање без да се поедностави неговото искуство и што се случува кога луѓето престануваат да разговараат и да се обидуваат да се разберат.

Токму затоа, „Загубениот збор“ не е само приказна за политичкиот судир и семејните конфликти, туку и преиспитување на нашата подготвеност да ги прифатиме туѓите избори. Насловот упатува на зборот што недостига за да се премости јазот меѓу спротивставените уверувања, да се отвори простор за дијалог и да се признае човечноста на другиот.

Во свет во кој поделбите лесно прераснуваат во омраза, а грижата во контрола, романот на Оја Бајдар потсетува дека вистинското разбирање започнува тогаш кога ќе престанеме да бараме слобода само за себе.