ДРЖАВАТА СТАВА НОВИ ПРАВИЛА Кој ќе го купи станот, кој ќе плаќа кирија, а кој може да биде иселен

Илјадници граѓани кои со години или децении живеат во станови во државна и поранешна општествена сопственост повторно добиваат можност да го регулираат својот станбен статус.

Предлог-измените на Законот за домување предвидуваат нов рок за поднесување барања до 31 декември 2027 година, поделба на корисниците според приходите, различни цени на закупнината, како и можност за откуп на станот на период до 30 години со фиксна камата од 4 отсто годишно.

Но, за оние кои нема да ги почитуваат роковите, предвидена е и најстрогата мерка и можност за иселување од станот.

Четири категории според приходите

Најголемата новина е што корисниците повеќе нема да бидат третирани на ист начин. Ќе се земаат предвид приходите на целото домаќинство, а според нив ќе бидат поделени во четири категории:

• лица во социјален ризик;
• лица со ниски приходи до 1,5 просечна нето-плата;
• лица со просечни приходи од 1,5 до 2,5 просечни нето-плати;
• лица со високи приходи над 2,5 просечни нето-плати.

Од категоријата во која ќе биде сместено домаќинството ќе зависи дали корисникот ќе може да го откупи станот, колку ќе плаќа закупнина и под кои услови ќе може да продолжи да живее во него.

Најсиромашните ќе можат да останат без закупнина

За лицата во социјален ризик, односно корисниците на социјална или постојана парична помош, предвидено е право на закуп на станот, но не и право на откуп.

Додека го имаат статусот на приматели на социјална или постојана парична помош, овие лица нема да плаќаат закупнина.

За останатите категории е предвидена можност за закуп или откуп, доколку ги исполнуваат законските услови.

Киријата ќе зависи од приходите

Предлог-законот предвидува различна закупнина во зависност од материјалната состојба на домаќинството.

За лицата со ниски приходи закупнината би изнесувала 25 или 35 денари за квадратен метар, за оние со просечни приходи 62 или 95 денари, додека за лицата со високи приходи би изнесувала 190 денари за квадратен метар.

Тоа значи дека за стан од 60 квадратни метри, највисоката закупнина би била 11.400 денари месечно.

Приходите нема да се проверуваат само еднаш. Предвидени се најмалку една контрола годишно, а корисниците ќе мора да пријават доколку им се промени финансиската состојба.

Кој ќе може да го купи државниот стан?

Право на откуп ќе имаат лицата со ниски, просечни и високи приходи, но под услов да ги исполнуваат критериумите предвидени со законот.

Меѓу условите се:

• да се државјани;
• да имаат постојано живеалиште во општината каде што се наоѓа станот;
• станот да го користат од пред 13 август 2009 година;
• да немаат друг стан;
• да не користат друг стан или деловен простор во државна сопственост.

За оние кои ќе го исполнат условот за откуп, државата предвидува долгорочно плаќање до 30 години, односно 360 еднакви месечни рати, со фиксна каматна стапка од 4 проценти годишно.

Нов рок до крајот на 2027 година

Корисниците кои досега не поднеле барање за откуп или пренос на правото на користење ќе добијат нов рок.

Барањата ќе можат да се поднесуваат до 31 декември 2027 година.

Ова се однесува на лицата кои станот го користат врз основа на акт или договор склучен пред 16 мај 1998 година, како и на одредени членови на семејните домаќинства на починати носители на правото.

За оние кои нема да поднесат барање до истекот на овој рок, предвиден е дополнителен рок до 31 март 2028 година.

Доколку и тогаш нема поднесено барање, може да следува присилно иселување.

Иста опасност постои и во случај кога барањето ќе биде одбиено, а лицето во рок од 30 дена не поднесе ново барање за закуп или откуп.

И закупецот подоцна може да стане сопственик

Една од поважните новини е што закупот не мора да биде конечна опција.

Лице кое првично ќе склучи договор за закуп, доколку подоцна ги исполни законските услови, ќе може да поднесе барање за откуп на станот.

На овој начин се остава можност станбениот статус прво да се регулира преку закуп, а потоа да се премине кон сопственост.

Парите од продажбата ќе се користат за нови државни станови

Предлогот предвидува средствата добиени од продажбата на државните станови да се уплаќаат на посебна наменска сметка.

Тие средства нема да можат слободно да се трошат, туку ќе бидат наменети за изградба на нови станови во државна сопственост.

Идејата е преку продажбата на дел од постојниот станбен фонд да се обезбедат средства за создавање нови државни станови.

Кој е опфатен со новите измени?

Предложените измени се однесуваат на граѓани кои со години и децении живеат во станови доделени по различни основи меѓу другото поради експропријација, уривање на станбени објекти или руинираност на нивните претходни домови.

Дел од овие граѓани, како и членови на нивните домаќинства кои продолжиле да ги користат становите по смртта на носителите на правото, не ги искористиле претходните законски рокови.

Со новото законско решение повторно им се отвора можност да го регулираат својот статус.

Предлог-законот е доставен до Собранието и се предлага да биде донесен по скратена постапка. Доколку биде усвоен, ќе се отвори новиот рок за поднесување барања.

Најважната порака од предложените измени е јасна: оние со најниски приходи ќе можат да останат во становите како закупци без закупнина додека го имаат социјалниот статус, додека останатите ќе можат да избираат меѓу закуп и откуп, под услов да ги исполнат законските критериуми.