ДВА ПАСОШИ – ДВЕ ЛОЈАЛНОСТИ – СДСМ бара функционерите да избираат

Иницијативата за ограничување на двојното државјанство кај државните функционери повторно се враќа во политичкиот фокус, откако СДСМ ја поддржа иницијативата на ЛДП и побара предлог-законот што претходно го поднела оваа партија повторно да биде ставен во собраниска процедура.

Од СДСМ бараат законското решение да важи без исклучоци и за пратениците од актуелниот парламентарен состав, министрите, владините функционери и директорите на јавните претпријатија.

Од партијата велат дека нема место за двојни стандарди и бараат прашањето да биде разгледано во Собранието, особено во период кога државата ја одбележува 35-годишнината од независноста.

СДСМ: Функционерите треба да имаат лојалност кон една држава

СДСМ потсетува дека веќе има поднесено предлог-закон за ограничување на двојното државјанство кај функционерите и бара тој повторно да се најде пред пратениците.

Според опозициската партија, законските правила треба да важат и за актуелните пратеници, министрите, владините функционери и директорите на јавните претпријатија.

Од СДСМ обвинуваат дека предлогот останал блокиран и дека нема место за молк од страна на оние кои претходно го поддржувале ваквото решение, а сега не го туркаат неговото усвојување.

Партијата оценува дека функционерите кои добиваат плата од државата треба да имаат јасна и недвосмислена лојалност кон државата во која ја извршуваат функцијата.

СДСМ бара иницијативата на ЛДП веднаш да биде разгледана во Собранието и законското решение да биде усвоено без одложување.

Како е регулирано двојното државјанство во Албанија?

Во Албанија двојното државјанство е дозволено, а пратениците и министрите во принцип можат да поседуваат и државјанство на друга земја.

Исклучок е функцијата претседател на Републиката, за која постојат посебни уставни услови поврзани со државјанството.

Кај останатите државни функции нема општа забрана за второ државјанство, но кај лицата кои имаат пристап до класифицирани информации се применуваат безбедносни проверки, при што дополнителното државјанство може да биде еден од факторите што се проценуваат.

Косово: Второто државјанство не е пречка за политичка функција

Косовското законодавство дозволува повеќекратно државјанство.

Пратеници, министри и други јавни функционери можат да имаат државјанство и на друга земја. Во пракса, дел од косовските граѓани поседуваат и државјанства на Албанија или на западноевропски држави.

Построги правила се применуваат во безбедносниот сектор, полицијата, разузнавачките структури и одбраната, каде што второто државјанство може да биде релевантно при безбедносните проверки и при добивањето соодветен сертификат.

Турција со либерален пристап

Турција има релативно либерален пристап кон повеќекратното државјанство.

Турскиот Закон за државјанство дозволува лице да има повеќе државјанства, а нема општа уставна забрана пратениците или министрите да имаат и државјанство на друга земја.

Сепак, посебни ограничувања и безбедносни критериуми може да се применуваат кај чувствителни позиции во армијата, разузнавачките структури и дипломатијата.

Грција со построги правила за одредени функции

Грција го признава двојното државјанство, но кај одредени државни функции постојат дополнителни услови и ограничувања.

Особено чувствителни се функциите поврзани со државната безбедност, одбраната и јавната администрација, каде што државјанството и безбедносниот статус можат да имаат влијание врз можноста за вршење одредени должности.

Србија дозволува двојно државјанство, но има „црвени линии“

И Србија во принцип дозволува двојно државјанство.

Самото поседување второ државјанство не претставува општа пречка за пратеничка или министерска функција. Сепак, кај институциите поврзани со одбраната, безбедноста и разузнавањето важат построги правила.

Безбедносните проверки се особено значајни при вработување или именување на раководни позиции во чувствителните институции.

А што важи во Македонија?

Во Македонија двојното државјанство е дозволено. Нема општа забрана граѓанин да поседува државјанство и на друга држава.

Прашањето станува почувствително кога станува збор за државни функционери и позиции поврзани со националната безбедност, одбраната, разузнавањето и дипломатијата.

Токму затоа, евентуалното ограничување на двојното државјанство за функционерите отвора низа правни и политички дилеми.

Еден од аргументите во прилог на ограничувањето е можниот конфликт на интереси. Во ситуација на дипломатска, економска или воена криза меѓу две држави, функционер кој има државјанство на двете земји би можел да се најде во сложена ситуација доколку интересите на двете држави се спротивстават.

Во македонскиот контекст, прашањето е особено чувствително поради фактот што дел од граѓаните поседуваат и бугарско државјанство, додека Бугарија и Македонија имаат отворени политички прашања поврзани со европската интеграција.

Според податоците наведени во анализата, од 2007 година до почетокот на 2026 година повеќе од 216.500 граѓани на Македонија добиле бугарско државјанство.

Дополнително, значителен број граѓани имаат државјанства на Косово, Албанија, Србија, Турција, како и на земји од Западна Европа, САД и Австралија.

Дали вториот пасош е ризик или предност?

Застапниците на ограничувањето сметаат дека функционерот кој ја претставува државата треба да има недвосмислена лојалност кон неа.

Како аргумент се наведува и можноста функционер со второ државјанство полесно да избегне одговорност доколку се соочи со кривична постапка, особено во ситуации кога другата држава не ги екстрадира своите државјани.

Од друга страна, противниците на ограничувањето предупредуваат дека ваквата забрана може да го намали кругот на потенцијални кандидати за јавни функции.

Многу македонски граѓани кои со години живеат и работат во странство стекнале и државјанство на друга земја. Дел од нив имаат професионално искуство, знаење, контакти и капитал што би можеле да бидат значајни за државата.

Затоа, целосната забрана би можела да значи и ограничување на учеството на дијаспората во јавниот живот.

Каде е границата?

Двојното државјанство е реалност во современиот свет и особено во региони како Балканот, каде што семејните, историските и економските врски често ги надминуваат државните граници.

Од друга страна, вршењето највисоки државни функции носи посебна одговорност и бара високо ниво на доверба, лојалност и заштита на државните интереси.

Токму затоа, прашањето дали функционерите треба да имаат право на двојно државјанство не може да се сведе само на политички слогани.

Пред евентуално усвојување на законско ограничување потребно е да се разгледаат уставните, правните и безбедносните аспекти, но и последиците врз дијаспората и правото на граѓаните да учествуваат во јавниот живот.

Дебатата, сепак, останува отворена: дали функционерот со втор пасош претставува безбедносен ризик и потенцијален конфликт на интереси – или двојното државјанство е право кое не треба автоматски да биде пречка за вршење јавна функција?