НОВ УДАР ЗА ЕВРОПА Гасот драстично поскапе, зимава се очекуваат повисоки сметки
Цената скокна од околу 29 на над 66 евра за MWh, а аналитичарите предупредуваат дека во најлошото сценарио може да надмине 100 евра.
Европските домаќинства би можеле да се соочат со повисоки сметки за гас и електрична енергија во текот на зимата, доколку високите големопродажни цени на енергенсите се задржат подолг период и постепено се пренесат врз крајните потрошувачи, објавува Euronews.
Референтната европска цена на природниот гас кај холандската TTF во вторникот надмина 66 евра за мегават-час, откако претходно достигна околу 68 евра. За споредба, на почетокот на годинава цената се движеше околу 29 евра. Наглото поскапување е поврзано со загриженоста на инвеститорите околу можноста за затворање на Ормутскиот теснец во текот на зимата. Дополнителен проблем претставуваат и историски ниските резерви на гас во Европската Унија во пресрет на грејната сезона.
Наташа Филдинг, уредничка за гас и енергија во Argus Media, за Euronews Business изјавила дека европските складишта се невообичаено празни за овој период од годината. Нивната исполнетост е значително под петгодишниот просек од 79 проценти. Според Филдинг, последен пат резервите биле на толку ниско ниво во 2021 година, непосредно пред последната голема гасна криза.
Меѓу најголемите европски пазари, Германија има едни од најниските залихи, со исполнетост на складиштата од околу 51 процент, додека во Холандија тие се на ниво од 44,3 проценти.
Европа ќе зависи од увозот на LNG
Според извештајот на Oxford Economics од 13 август, потрошувачката на гас во ЕУ моментално е за 15 до 20 проценти пониска во споредба со 2021 година. Иако Унијата може да функционира со помали резерви, тоа истовремено значи поголема зависност од увозот на течен природен гас (LNG) во текот на зимата. Европа во тој случај ќе мора да се натпреварува со азиските купувачи за достапните пратки.
Конкуренцијата веќе е зголемена поради проблемите околу Ормутскиот теснец, преку кој вообичаено се одвива значаен дел од светската трговија со LNG. Дополнителното намалување на испораките би можело уште повеќе да ги зголеми големопродажните цени. Аналитичарите на Goldman Sachs, Саманта Дарт и Лора Сир, сметаат дека сегашните цени можеби нема да бидат доволни за Европа да ги обезбеди потребните залихи за зимата, објавува Bloomberg.
Според нивните проценки, доколку постепено дојде до нормализирање на извозот од Блискиот Исток до 2027 година, цената на TTF во декември би можела да надмине 100 евра за MWh. Тоа би било двојно повеќе од нивната основна прогноза од 50 евра за MWh.
Можно враќање на рускиот гас?
Oxford Economics предупредува и на можноста ЕУ да биде принудена да суспендира дел од ограничувањата за увоз на руски гас доколку ситуацијата со снабдувањето дополнително се влоши. Според Европската комисија, рускиот гас учествувал со околу 12,5 проценти во вкупниот увоз на гас во ЕУ во 2025 година, вклучувајќи го и LNG.
Советот на ЕУ во јануари годинава усвои регулатива со која се забранува увозот на руски LNG и гас преку гасоводи, со почеток на примена од 18 март 2026 година и со преодни периоди за постојните договори. Целта е целосно прекинување на увозот на руски гас до крајот на 2027 година.
Кога ќе го почувствуваат поскапувањето домаќинствата?
Краткорочните скокови на големопродажните цени не мора веднаш да се одразат врз сметките на домаќинствата. Причината е што добавувачите често имаат долгорочни договори и други механизми за заштита од ценовни шокови. Но, доколку високите цени се задржат, ефектот постепено ќе се пренесува врз потрошувачите преку новите или обновените договори.
Наташа Филдинг посочува дека домаќинствата со променливи тарифи најбрзо би можеле да го почувствуваат поскапувањето. Преносот на повисоките цени на гасот врз електричната енергија, пак, обично е послаб. Oxford Economics проценува дека во просек се потребни околу шест месеци за промените во големопродажните цени целосно да се одразат врз потрошувачките цени, но периодот значително се разликува од земја до земја.
На пазарите каде што доминираат договори со фиксна цена од 12 или 24 месеци, како Германија и Австрија, преносот на повисоките цени може да трае речиси една година. Од друга страна, во Франција, Италија и Шпанија потрошувачките цени можат да реагираат во рок од неколку месеци, додека во Холандија промените на големопродажниот пазар се пренесуваат речиси веднаш.
На тој начин, доколку високите цени на гасот продолжат и во наредните месеци, европските домаќинства би можеле постепено да почувствуваат дополнителен притисок врз сметките за енергија во текот на зимата.
