ЕУ БАРА УСТАВНИ ИЗМЕНИ, МИЦКОСКИ БАРА ГАРАНЦИИ Кој ќе попушти прв?

Македонскиот европски пат повторно се наоѓа меѓу две реалности. Од една страна, Брисел испраќа пораки за реформи, владеење на правото и исполнување на преземените обврски. Од друга страна, домашната политика останува заробена во дебати за предавства, достоинство, гаранции и национални црвени линии.

Најновиот Извештај на Европскиот парламент ја потврди поддршката за членството на Македонија во Европската Унија, но истовремено ја повтори старата порака: без реформи и без уставни измени нема напредок кон отворање на преговарачките поглавја.

Премиерот Христијан Мицкоски од Струмица побара Европската Унија јасно да гарантира дека билатералните прашања нема повеќе да бидат дел од процесот на интеграција. Тој порача дека македонскиот идентитет, јазик и култура не смеат да бидат предмет на преговори и побара оваа позиција да биде експлицитно вградена во европските заклучоци.

Таквото барање има политичка тежина и ја одразува реалната загриженост дека процесот на проширување може да остане заложник на билатерални спорови. Но истовремено отвора и едно клучно прашање: што ќе направи Македонија додека ги чека тие гаранции?

Известувачот на Европскиот парламент, Томас Вајц, испрати порака која не ѝ оди целосно во прилог ниту на власта ниту на опозицијата. Тој призна дека постои потреба од поголема предвидливост во процесот и разбирање за стравувањата на македонската страна, но истовремено потенцираше дека уставните измени остануваат јасен услов за отворање на преговорите.

Токму тука се наоѓа суштината на македонската дилема. Македонија има право да бара принципиелност од Европската Унија и да се спротивстави на обидите европскиот процес да биде злоупотребен за историски и идентитетски условувања. Но државата исто така има обврска да ги исполни реформите што со години се повторуваат во сите европски извештаи.

Проблемот е што европската агенда во Македонија сè почесто се сведува исклучиво на спорот со Бугарија. Така реформите остануваат во втор план, иако токму тие се најчестата забелешка од Брисел.

Владеење на правото, независно судство, борба против корупцијата, професионална администрација и функционални институции не се барања на Европската Унија заради самата Унија. Тоа се предуслови за нормална и успешна држава.

Во меѓувреме, домашната политичка сцена повторно се враќа во рововите. Власта ја обвинува претходната влада за капитулација и предавство, додека опозицијата тврди дека токму актуелната власт го блокира европскиот пат. ЕУ повторно се користи како оружје во партиската пресметка наместо како заедничка национална цел.

Македонија не смее да избира меѓу достоинството и интеграцијата. Вистинскиот предизвик е да ги обезбеди и двете. Да ги заштити националните позиции, а истовремено да покаже капацитет за реформи и политичка зрелост.

Бугарскиот спор останува реалност и нема да исчезне со игнорирање. Но исто така не смее да стане изговор за застој во сите други области. Државата има право да бара фер третман од Европската Унија, но нема право да ги одложува сопствените домашни задачи.

Пораката што доаѓа од Брисел е едноставна: европската перспектива за Македонија постои, но не е автоматска. Поддршката е реална, но не е безусловна. Симпатиите не можат да ги заменат реформите.

Затоа, на Македонија денес ѝ треба помалку политички театар и повеќе државничка дисциплина. Помалку меѓупартиски пресметки и повеќе национален консензус. Помалку историски бес и повеќе институционална ефикасност.

Европскиот пат нема да се отвори со погласни пароли, туку со посилни институции. А тоа е задача што не може да ја заврши ниту Брисел, ниту Софија. Таа задача останува во Скопје.