ПОСЛЕДНИОТ ПАТ НА ТОДОР АЛЕКСАНДРОВ На денешен ден пред 102 години Пирин Планина одекна од куршуми
Еден од најпознатите водачи на ВМРО загина во заседа кај Лопово. Неговата смрт остана запишана како една од најголемите мистерии во историјата на македонското револуционерно движење.
На денешен ден пред 102 години, Пирин Планина била местото на еден од најмистериозните настани во историјата на македонското револуционерно движење. На 31 август 1924 година, во месноста Лопово, над селото Сугарево, бил убиен Тодор Александров. Тој во тој период бил член на Централниот комитет на ВМРО и една од највлијателните фигури во организацијата.
Александров бил роден на 4 март 1881 година во Ново Село, Штипско. Во текот на својот живот бил учител, револуционер и организациски раководител, а бил активен во повеќе места во Македонија. Своето револуционерно дејствување го започнал уште кон крајот на XIX век, кога се приклучил кон ТМОРО.
Во летото 1924 година состојбите во ВМРО биле исклучително сложени. Организацијата се соочувала со внатрешни поделби и сериозни политички несогласувања. Александров, заедно со Александар Протогеров, бил поврзан со настаните околу Мајскиот манифест, документ што предизвикал остри реакции и дополнителни поделби во револуционерното движење. Подоцна Александров и Протогеров се дистанцирале од манифестот и тврделе дека нивните потписи биле злоупотребени.
Токму во таква атмосфера Александров тргнал кон Пирин, каде што требало да се одржи собир поврзан со Серскиот револуционерен округ. Според историските записи, со него патувал и Александар Протогеров, но во нападот никој не пукал кон него. На патот кај Лопово следувала заседа. Александров бил смртно застрелан, а со него бил убиен и неговиот телохранител Пандо Зафиров, според дел од историските извори.
И по повеќе од еден век, ова прашање останува една од најголемите дилеми поврзани со смртта на Александров. Во историската литература постојат повеќе верзии за мотивите, организаторите и непосредните извршители на убиството. Како можни директни извршители во дел од сведоштвата се посочуваат Штерју Влахов и Динчо Вретенаров, кои биле поврзувани со струјата околу Алеко Василев.
Но, прашањето за тоа кој стоел зад целата операција никогаш не добило единствено и неспорно историско објаснување. Токму затоа убиството на Александров и денес е предмет на различни толкувања. Дел од сведоштвата потекнуваат од луѓе кои припаѓале на спротивставени струи во ВМРО, што дополнително ја отежнува реконструкцијата на настаните.
Убиството на Тодор Александров се случило во период на длабока криза и борба за влијание во ВМРО. Неговото исчезнување од политичката сцена создало нова рамнотежа на силите во организацијата и било проследено со нови пресметки и поделби.
Затоа 31 август 1924 година не е само датумот на смртта на еден од водачите на ВМРО. Тој ден останал запаметен и како пресвртница во историјата на организацијата. Пирин Планина го сочувала местото на последниот пат на Александров, но не и целосниот одговор на прашањето што се случило зад сцената.
Поминаа 102 години, но атентатот кај Лопово и денес останува еден од најзагадочните случаи во историјата на македонското револуционерно движење.
