Последици за приватните правни факултети, за безбедност, за ветерина, за општа медицина со новата реформа за високото образование од 2026
Во однос на приватното високо образование, со новите измени, потребно е целокупната јавност и пред се матурантите кои ќе се запишуваат прв пат како бруцоши на приватните универзитети, да биде информирана за следното
Колумна, Национал
Ѓорѓи Илиевски, виш просветен инспектор во пензија
Вторник, 7 јули 2026 година.
Новиот Предлог Закон за високото образование од 2026 година пред две недели беше усвоен на седница на Владата на Република Македонија. Оваа недела Законот за високото образование и останатите системски закони влегуваат во собраниска процедура. Кворумот за негово брзо гласање и донесување е обезбеден, најверојатно со целосна поддршка на ДУИ, слично како и поддршката која оваа партија ја даде за измените во Изборниот законик.
Политички гледано, ова е голем успех на Владата предводена од Премиерот Христијан Мицкоски! Тоа е потврда на резултатите од досегашната работа овие 2 години, но и на добиените податоци од последните анкети во кои најпопуларна личност и најомилен политичар е токму Премиерот, проф.д-р Христијан Мицкоски!
Реформа на високото образование е неоходна и неизбежна. Слабите критериуми за избор во звања кои беа имплементирани со Законот за восокото образование од 2018 година придонесоа нашите високообразовни установи да го допрат дното на Шангајската листа, но и во другите референтни индексирани бази. Едноставно, универзитетите се претворија во старечки домови во кои редовните професори во најголем дел не се замараа со никаква научно-истражувачка дејност, со објавување на трудови и подобрување на позицијата и имиџот на нашата држава во областа на високото образование. Веднаш ќе потенцирам дека Ректорите не се одговорни за овие состојби, најчeсто наследени, бидејќи мотивацијата за научно-истражувачка работа и објавување на научни трудови е индивидуална работа и посветеност на секој професор. Секој индивидуално си одговара за својата работа и оттука, добро е што овие законски измени се насочени кон оние заспани професори кои ја заборавија својата даскалска улога. Срамно е на институти и факултети каде што има и по 2 студенти, а се вработени по 10 и повеќе професори да нема никаква научна и академска активност. Срамно е за платата што ја земаат, а оваа Влада и Премиерот лично кој доаѓа од академската заедница овозможија покачување на платите на професорите до плафон, а фидбекот е еднаков на нула.
Министерството за образование и наука потребно е да има систем за сериозна контрола на државните високообразовни установи и тоа во поглед на работните обврски кои ги извршуваат професорите и асистентите, затоа што не е нормално да има институти и факултети кои неколку пати предничат со објавување на научни трудови со импакт фактори, а спротивно на тоа да има институти и факултети кои ги нема никаде. Дали постои евиденција/регистар која државна високообразовна установа на годишно ниво одржува конференции, симпозиуми, работилници? Дали има евиденција која државна високообразовна установа на годишно ниво реализирала проекти, студиски престои? Дали има евиденција која државна високообразовна установа на годишно ниво има запишано нови студенти и дали постои исплатливост од функционирање? НЕМА! ЗАТОА, ПОТРЕБНО Е МОН ДА ПОЧНЕ СО ОВАА ИСТРАЖУВАЊЕ И ДА НАПРАВИ МАПИРАЊЕ НА СИСТЕМОТ НА ДРЖАВНОТО ВИСОКО ОБРАЗОВАНИЕ И ДУРИ ОТПОСЛЕ ДА ПРЕДЛАГА ЗАКОНСКИ ИЗМЕНИ И ПРОМЕНИ, РЕФОРМИ!
Во однос на приватното високо образование, со новите измени, потребно е целокупната јавност и пред се матурантите кои ќе се запишуваат прв пат како бруцоши на приватните универзитети, да биде информирана за следното:
ОД АКАДЕМСКАТА 2025/2026 ГОДИНА, НА ПРВ И ВТОР ЦИКЛУС СТУДИИ НЕ ТРЕБА ДА СЕ ЗАПИШУВААТ СТУДЕНТИ НА ПРИВАТНИ ПРАВНИ ФАКУЛТЕТИ, ФАКУЛТЕТИ ЗА БЕЗБЕДНОСТ, ФАКУЛТЕТИ ЗА ВЕТЕРИНА, ФАКУЛТЕТИ ЗА ОПШТА МЕДИЦИНА И УШТЕ ЕДЕН ДВА ДРУГИ ФАКУЛТЕТИ!
ПРИВАТНИТЕ УНИВЕРЗИТЕТИ НА ФАКУЛТЕТ ЗА ОПШТА МЕДИЦИНА, ФАКУЛТЕТ ЗА ВЕТЕРИНА, ПРАВНИТЕ ФАКУЛТЕТИ И ФАКУЛТЕТИТЕ ЗА БЕЗБЕДНОСТ И ОДБРАНА И ДРУГИ, НЕ ТРЕБА ДА РАСПИШУВААТ КОНКУРСИ ЗА ЗАПИШУВАЊЕ НА ПРВ И ВТОР ЦИКЛУС ЗА АКАДЕМСКАТА 2025/2026 ГОДИНА, А ДОКОЛКУ РАСПИШАЛЕ ВО ДНЕВНИОТ ПЕЧАТ КАДЕ ШТО ГО ОБЈАВИЛЕ ДА ИЗВРШАТ КОРЕКЦИЈА, ВРЗ ОСНОВА НА ПРЕТХОДНО ДОНЕСЕНА ОДЛУКА ЗА ИЗМЕНА НА ОДЛУКАТА ЗА РАСПИШУВАЊЕ НА КОНКУРСИ. ВО СПРОТИВНО, ПРИВАТНИТЕ УНИВЕРЗИТЕТИ ЌЕ ОДГОВАРААТ ЗА КРИВИЧНО ДЕЛО ИЗМАМА, ЗАТОА ШТО ЈА ДОВЕДУВААТ ЈАВНОСТА ВО ЗАБЛУДА.
СТУДИРАЊЕ НА ПРИВАТНИ ПРАВНИ ФАКУЛТЕТИ, ФАКУЛТЕТИ ЗА БЕЗБЕДНОСТ, ФАКУЛТЕТИ ЗА ВЕТЕРИНА, ФАКУЛТЕТИ ЗА ОПШТА МЕДИЦИНА И УШТЕ ЕДЕН ДВА ДРУГИ ФАКУЛТЕТИ ОД АКАДЕМСКА 2025/2026 ГОДИНА ЌЕ БИДЕ ОВОЗМОЖЕНО САМО НА ДОСЕГА ЗАПИШАНИТЕ СТУДЕНТИ СО ЦЕЛ ВО ЕДЕН ОБЈЕКТИВЕН РОК ДА ДОЗАВРШАТ.
ВО МАТИЧНИТЕ КНИГИ ЗА 2025/2026 ГОДИНА, СОГЛАСНО ПРЕДЛОЖЕНИТЕ ЗАКОНСКИ РЕШЕНИЈА НЕМА ДА БИДЕ ДОЗВОЛЕНО ЗАПИШУВАЊЕ ПО НИТУ ЕДЕН ОСНОВ НА НОВИ СТУДЕНТИ – ТРАНСФЕРИ ЗАТОА ШТО ТОА Е ВО СПРОТИВНОСТ СО ЦЕЛТА НА ЗАКОНОТ, А ТОА Е ДА ПРЕСТАНАТ СО ФУНКЦИОНИРАЊЕ НА ОВИЕ ФАКУЛТЕТИ!
МАТУРАНТИ, ВНИМАВАЈТЕ СО УПИСИТЕ НА ПРИВАТНИТЕ УНИВЕРЗИТЕТИ, НА ФАКУЛТЕТИ КОИ СО НОВИТЕ ЗАКОНСКИ ИЗМЕНИ ПОВЕЌЕ НЕМА ДА БИДЕ ДОЗВОЛЕНО ЗАПИШУВАЊЕ.
ЦЕЛТА Е ПОСЛЕ ЗАВРШУВАЊЕ НА ЗАПИШАНИТЕ СТУДЕНТИ ДА СЕ ЗАТВОРАТ ОВИЕ ПРИВАТНИ ФАКУЛТЕТИ И ВО ИДНИНА ВООПШТО ДА НЕ ПОСТОЈАТ ВО РЕГИСТАТОР НА МИНИСТЕРСТВОТО ЗА ОБРАЗОВАНИЕ И НАУКА.
ИСТО ТАКА, ВРАБОТЕНИОТ КАДАР ОД АКАДЕМСКАТА 2025/2026 ЌЕ ПОЧНЕ ДА СЕ ОТПУШТА ОД РАБОТА ЗАТОА ШТО Е НОРМАЛНО ВО УСЛОВИ КОГА НЕМА ДА СТАРТУВА ПРВА ГОДИНА НА ОВИЕ ФАКУЛТЕТИ И КАКО ВИШОК ЌЕ СЕ ПОЈАВАТ ПРОФЕСОРИТЕ КОИ ПРЕДАВАЛЕ ПРЕДМЕТИ ВО ПРВА ГОДИНА.
Реформскиот процес ќе продолжи, посебно со новиот Закон за квалитет во високото образовние кој ќе придонесе брзо затворање и на други приватни факултети кои не ги исполнуваат условите за работа, а врз основа на спроведена надворешна евалуација. Значи, законски ќе се стави ред во приватниот високообразовен сектор и на тој начин, од многуте универзитети се очекува да останат најмногу два приватни високообразовни универзитети.
Министерството за образование и наука ќе отпочне со сериозна контрола на вработениот кадар и сите досега пропусти и измами лесно ќе се детектираат и елиминираат. Практично, се става крај на одредени измами и фалсификати кои се случуваа на поедини факултети.
Како ќе се движи овој процес зависи и тимот во Министерството за образование и наука и неговата цел со закон да работат само оние приватни факултети кои ги исполнуваат сторогите законски услови. Повеќе импровизации нема да се толерираат. Секако, овој процес мора да биде објективен, законски и целосно транспарентен.
