ОД 1 ДЕКЕМВРИ ПОСТРОГИ УСЛОВИ ЗА КРЕДИТИ Банките ќе одобруваат помалку пари, а ратите за станови ќе бидат повисоки
Народната банка ги намалува дозволените лимити за задолжување и ги скратува роковите за отплата на станбените и хипотекарните кредити.
Од 1 декември годинава граѓаните ќе мора да исполнат построги услови доколку сакаат да подигнат кредит во банка. Новите мерки на Народната банка предвидуваат помала дозволена кредитна задолженост во однос на месечните приходи, како и пократки рокови за отплата на станбените и хипотекарните потрошувачки кредити.
Централната банка ги објави измените на 2 октомври, а со нив максималниот однос меѓу вкупните месечни кредитни обврски и приходите на кредитокорисникот се намалува за пет процентни поени. Кај кредитите во денари лимитот се намалува од 50 на 45 проценти, додека кај кредитите со валутна компонента од 45 на 40 проценти.
Тоа значи дека граѓанин со месечна плата од 60.000 денари, кој досега можел да има вкупни месечни кредитни обврски до 30.000 денари, од декември ќе може да се задолжи најмногу до 27.000 денари според новиот лимит за денарски кредити.
Промени има и кај роковите за враќање на кредитите. Станбените кредити за купување втор или следен стан, наместо досегашните 30 години, ќе можат да се отплаќаат најмногу 25 години. Кај хипотекарните потрошувачки кредити максималниот рок се скратува од 20 на 15 години.
Практично, граѓаните кои ќе подигнат ист износ на кредит, но со пократок рок на отплата, ќе мора да плаќаат повисоки месечни рати, доколку каматната стапка и останатите услови останат исти. Дополнително, пониските лимити за задолжување ќе влијаат и врз максималниот износ што банките ќе можат да го одобрат.
Поповолни услови остануваат за граѓаните кои за првпат купуваат сопствено живеалиште. За нив максималниот рок за отплата и натаму ќе биде 30 години, а ќе важи и можноста за минимално сопствено учество од 10 проценти. За останатите купувачи, регулаторниот минимум за сопствено учество ќе изнесува 25 проценти, согласно мерките воведени во декември 2025 година.
Гувернерот на Народната банка, Трајко Славески, во октомвриско телевизиско интервју објасни дека целта на мерките е да се ограничи ризикот од прекумерно задолжување, но и да се даде предност на граѓаните кои го решаваат сопственото станбено прашање.
„Уште минатата година кажав дека становите и куќите, пред сè, треба да бидат објекти за живеење, а дури потоа објекти за инвестирање“, изјави Славески.
Тој посочи дека половина од новоодобрените кредити годинава се со рок на отплата подолг од 25 години, што е една од причините за ограничувањето на периодот за враќање на кредитите за купување втор и следен стан.
Како причина за новите ограничувања, Народната банка го посочува растот на задолжувањето на домаќинствата. Според доставените податоци, во септември станбените кредити пораснале за 1,5 проценти на месечно и за 16,1 процент на годишно ниво. Во меѓувреме, продолжува растот на цените на становите во Скопје, но со побавно темпо. Во третиот квартал од 2026 година годишниот раст изнесувал 10,3 проценти, наспроти 13,4 проценти во претходниот квартал.
Од Народната банка нагласуваат дека мерките имаат превентивен карактер и не се резултат на непосредна нестабилност на банкарскиот систем. Целта е да се спречи прекумерното задолжување пред тоа да предизвика проблеми за граѓаните и банките.
Новите правила почнуваат да се применуваат од 1 декември, што значи дека граѓаните кои планираат да земат кредит ќе треба да ги земат предвид пониските лимити и пократките рокови за отплата.
