МАКЕДОНЦИТЕ ЧУВААТ 7,4 МИЛИЈАРДИ ЕВРА ВО БАНКИТЕ Што ако пропадне банка
Македонските граѓани штедат сè повеќе, но во случај на пропаѓање на банка гарантираното обесштетување е ограничено на 30.000 евра по штедач.
Граѓаните во Македонија чуваат околу 7,4 милијарди евра, односно 454 милијарди денари во банките, а штедењето продолжува да расте и покрај инфлацијата, високите трошоци за живот и економските предизвици. Според податоците на Македонската банкарска асоцијација и Народната банка, депозитите на населението на годишно ниво се зголемени за 9,2 отсто, додека орочените депозити бележат раст од 5,7 отсто, објави 4news.mk.
Овие податоци покажуваат дека граѓаните остануваат еден од најзначајните извори на финансирање на банкарскиот сектор, бидејќи нивните депозити претставуваат голем дел од вкупните средства што банките ги прибираат. Сепак, зад милијардите евра се крие и едно важно прашање: колку од парите на граѓаните се законски осигурени доколку некоја банка остане без дозвола за работа?
Според важечките правила, Фондот за осигурување на депозити обезбедува обесштетување до 30.000 евра во денарска противвредност по штедач во една банка, филијала на странска банка или штедилница. Овој лимит важи за вкупните средства на едно лице во конкретната институција, без разлика на бројот на сметки што ги поседува.
Тоа значи дека доколку граѓанин има неколку штедни или трансакциски сметки во иста банка, нивните салда се собираат заедно со пресметаната камата. На пример, ако штедач има вкупно 40.000 евра во една банка која ќе пропадне, Фондот може да му исплати најмногу 30.000 евра.
За преостанатите 10.000 евра, граѓанинот има право да побара наплата преку стечајната или ликвидациската постапка, но не постои гаранција дека целиот преостанат износ ќе му биде вратен. Обесштетувањето се исплаќа во денари, вклучително и за депозитите што биле чувани во странска валута.
Со предложените измени на законската регулатива се предвидува воведување петгодишен рок во кој штедачите ќе можат да го подигнат обесштетувањето од Фондот. Рокот би започнал да тече од денот кога решението за одземање на дозволата за работа на банката ќе стане конечно.
Доколку граѓанинот не ги подигне средствата во предвидениот период, неподигнатите пари би се префрлале во средствата на Фондот за заштита на депозити. Предвиден е исклучок за средствата за кои постои право на наследство.
Важно е да се нагласи дека станува збор за предложени законски измени, кои допрва треба да ја поминат собраниската процедура за да стапат во сила.
Со предложените законски решенија се предвидува Фондот за осигурување на депозити да управува со два одделни фонда. Првиот, Фондот за заштита на депозити, ќе биде наменет за обесштетување на граѓаните доколку некоја банка престане да работи. Вториот, Фондот за решавање банки, ќе служи за финансирање законски мерки при сериозни финансиски проблеми во банкарските институции. За користењето на средствата од вториот фонд би одлучувала Народната банка.
Предвидена е и можност, под законски утврдени услови, за постапките за решавање банки да се користат средства од Фондот за заштита на депозити. Истовремено, се задржува обврската средствата наменети за заштита на депозитите да изнесуваат најмалку четири проценти од вкупните депозити во банките, филијалите на странските банки и штедилниците. Средствата се обезбедуваат преку премиите што ги уплаќаат финансиските институции и преку приходите од нивното вложување.
Иако статистиката покажува раст на депозитите, тоа не значи дека сите граѓани располагаат со значителни заштеди. Голем дел од парите се наоѓаат на трансакциски сметки, од кои се плаќаат секојдневните трошоци, режиските сметки и другите животни потреби. Затоа, вкупниот износ од 7,4 милијарди евра не ја открива распределбата на заштедите меѓу населението, ниту покажува колку граѓани располагаат со поголеми износи.
За реална слика за финансиската состојба на домаќинствата, покрај вкупните депозити, важни се и податоците за бројот на штедачи, висината на нивните индивидуални депозити и куповната моќ. Во секој случај, законскиот лимит од 30.000 евра останува клучната граница за гарантираното обесштетување на депозитите, додека предложените новини треба дополнително да го уредат начинот на управување и исплата на средствата во случај на банкарски проблеми.
