ПРИВРЕМЕНИТЕ ДОГОВОРИ СТАНУВААТ ТРАЈНИ Нов закон носи вработувања до 2027 година

Лицата ангажирани со привремени договори во дел од јавниот сектор би можеле да добијат вработување на неопределено време, најдоцна до 31 декември 2027 година. Ова го предвидува Предлог-законот за трансформација во редовен работен однос, поднесен од група пратеници по скратена постапка.

Предложеното решение треба да го надмине долгогодишниот проблем со лица кои извршуваат редовни работни задачи во институциите, но наместо стабилен работен однос, продолжуваат да работат со договори на определено време, договори за дело, авторски договори или преку агенции за привремени вработувања.

Сепак, предвидената трансформација нема да биде автоматска. Кандидатите ќе мора да ги исполнуваат условите за конкретното работно место, а институциите ќе треба да добијат согласност од Министерството за финансии.

Според предлогот, институциите ќе имаат рок од 90 дена од влегувањето на законот во сила да склучат договори за вработување на неопределено време или да донесат соодветни решенија. Но, тоа не значи дека сите ангажирани лица ќе станат редовно вработени во тие 90 дена.

За најмногу 50 проценти од опфатените лица, новите договори или решенија би стапиле во сила веднаш со потпишувањето, односно донесувањето. За останатите, крајниот рок за почеток на редовниот работен однос е 31 декември 2027 година. Во предложениот текст не се наведени конкретни критериуми според кои ќе се одлучува кој ќе биде вработен во првата фаза, а кој ќе чека до втората.

До стапувањето во сила на новите решенија, институциите не би смееле да ги раскинуваат договорите со опфатените лица, освен во случај на повреда на договорните обврски. Предлогот предвидува и продолжување на ангажманите до почетокот на новиот работен однос.

Иако предлагачите го образложуваат законот со потребата да се реши проблемот на луѓето кои со години работат во институциите, во предлогот не е утврден минимален претходен стаж како услов за трансформација. Според предложениот член 2, опфатени би биле лицата кои имаат договор склучен до денот на влегувањето на законот во сила. Тоа значи дека решението не е ограничено само на оние што со години работат во јавниот сектор.

Сепак, секое лице ќе мора да ги исполнува општите и посебните услови за работното место, утврдени со закон и со актот за систематизација. Институциите што ќе треба да ја менуваат систематизацијата би имале рок од 14 работни дена од влегувањето на законот во сила за да ги усогласат своите акти.

Еден од најважните услови за трансформација е согласноста од Министерството за финансии. Институцијата што ќе бара одредено лице да добие редовен работен однос ќе мора да ја достави потребната документација, вклучително и договорите со ангажираните лица.

Министерството ќе може да ја одбие согласноста ако утврди дека не се исполнети законските услови или ако процени дека трансформацијата не е во согласност со расположливите буџетски средства. Согласноста ќе биде потребна и за пријавување на вработувањето во Агенцијата за вработување.

Така, иако предлогот предвидува обврска за институциите да ги трансформираат постојните ангажмани, реализацијата ќе зависи и од финансиската процена. Во текстот не е утврден посебен рок во кој Министерството за финансии треба да одлучи, ниту детално е уредено што ќе се случува со рокот од 90 дена ако согласноста не биде добиена навреме.

Предлогот не се однесува на целиот јавен сектор. Од примената се исклучени повеќе институции и категории вработени.

Меѓу нив се:

• Општинските и државните основни и средни училишта.

• Ученичките и студентските домови.

• Високообразовните и научните установи.

• Министерството за внатрешни работи и Бирото за јавна безбедност.

• Агенцијата за национална безбедност и Агенцијата за разузнавање.

• Дирекцијата за безбедност на класифицирани информации.

• Управата за финансиска полиција и Управата за финансиско разузнавање.

• Акционерските друштва, како и одредени други категории ангажмани во јавниот сектор.

Исклучени се и воениот и цивилниот персонал на служба во Армијата, како и канцелариите за контакти на пратениците со граѓаните. Ова значи дека евентуалното усвојување на законот нема да донесе еднакво решение за сите лица ангажирани со привремени договори во јавниот сектор.

Предлог-законот предвидува и механизам за спречување на повторно масовно ангажирање лица надвор од редовен работен однос. Од 1 јануари 2028 година, институциите би можеле да ангажираат лица преку опфатените видови договори во обем до 10 проценти од вкупниот број вработени на крајот од претходната година. За тоа ќе биде потребна претходна согласност од Министерството за финансии.

Во одредени случаи би било дозволено надминување на лимитот, но најмногу четири месеци во текот на една фискална година и повторно со финансиска согласност. Ограничувањата нема да важат за некои посебни ангажмани, меѓу кои проекти финансирани од странски извори, адвокатски и сметководствени услуги, надворешни соработници на пратеничките групи и одделни стручни и теренски ангажмани во државните институции.

За раководител што ќе постапува спротивно на ограничувањата од членот 6 е предложена глоба од 250 до 500 евра во денарска противвредност.

Едно од главните отворени прашања е колку лица би биле опфатени со законот и колкави дополнителни средства ќе бидат потребни за спроведување на трансформацијата. Во доставениот предлог не е наведена точна бројка на потенцијалните нововработени, ниту е приложена конкретна пресметка на вкупните трошоци.

Предлагачите признаваат дека ќе има зголемување на расходите за плати, придонеси и други надоместоци. Сепак, образложуваат дека дел од средствата веќе се исплаќаат за ангажираните лица преку постојните договори, па дополнителниот трошок би ја претставувал разликата до целосниот трошок за редовно вработување.

Тие наведуваат дека средствата се обезбедени во државниот буџет и во соодветните институции, но во текстот на предлогот нема конкретни износи со кои би се потврдил финансискиот ефект.

Предлагачите бараат законот да се донесе по скратена постапка, со образложение дека не станува збор за сложен и обемен закон. Според предложените одредби, законот би стапил во сила на денот на објавувањето во „Службен весник“, а со неговото стапување во сила би престанал да важи досегашниот Закон за трансформација во редовен работен однос.

До евентуалното усвојување, сепак, станува збор за предлог-закон, а не за веќе донесена одлука. Конечниот опфат на лицата, условите и начинот на спроведување ќе зависат од усвоениот законски текст.