КИРИИТЕ ВО ЕВРОПА ДИВЕАТ Македонија со раст од 9,2 проценти
Романија и Хрватска бележат рекордни поскапувања, додека експертите предупредуваат дека недостигот од станови и инвестирањето во недвижности дополнително ги зголемуваат цените за изнајмување.
Кириите во голем број европски земји растат побрзо од општото ниво на инфлација, а најголемите поскапувања во Европската Унија се забележани во Романија и Хрватска. Според податоците на Евростат што ги пренесува „Еуроњуз“, во вториот квартал од 2026 година, во споредба со истиот период лани, кириите во ЕУ во просек пораснале за три проценти во реални услови.
Романија забележала годишен раст на кириите од дури 43,5 проценти, додека во Хрватска зголемувањето изнесувало 40,1 процент. Во истиот период, инфлацијата во Романија била 9,5 проценти, а во Хрватска 4,8 проценти, што значи дека поскапувањето на кириите во двете земји било значително и по приспособувањето за инфлацијата.
Словенија е на третото место во ЕУ, со раст на кириите од 10 проценти. Во Македонија, годишното зголемување изнесувало 9,2 проценти, додека во Србија достигнало 12,5 проценти.
Зошто кириите толку многу поскапуваат?
Романските власти како една од причините за наглиот раст ги наведуваат повисоките административно утврдени кирии за становите во јавна и приватна сопственост на државата и локалните власти.
Сепак, експертката за домување Адријана М. Соаита од Универзитетот во Глазгов смета дека ова објаснување не е доволно. Според неа, јавните станови за изнајмување заземаат мал дел од вкупниот станбен фонд, па нивното поскапување тешко може да го објасни целиот раст на просечните кирии. Таа посочува дека влијание можеле да имаат и новоизградените или целосно реновираните станови што влегле на пазарот.
Во Хрватска, пак, локалните власти во Загреб ги зголемиле кириите во категоријата социјално домување. Професорот Гојко Безован од Универзитетот во Загреб дополнително предупредува дека становите сè почесто се купуваат како инвестиција, наместо за сопствено живеење.
Според него, дел од новите станови остануваат празни, додека недвижностите наменети за туристичко изнајмување стануваат сè поважен облик на инвестирање и штедење. Во Хрватска од 2025 година е воведен данок на празни станови, а зголемениот број пријавени договори за изнајмување во 2025 и 2026 година придонел на пазарот да се појават повеќе поквалитетни станови со кирии над просекот.
Турција со најголем раст во пошироката европска споредба
Ако се вклучат и земјите-кандидатки за членство во ЕУ и земјите од Европската асоцијација за слободна трговија, Турција е на врвот со годишен раст на кириите од 49,6 проценти во вториот квартал од 2026 година.
Сепак, поради инфлацијата што надминала 30 проценти во истиот период, реалниот раст на кириите во Турција бил помал отколку во Романија и Хрватска.
Раст на кириите над пет проценти е забележан и во Бугарија (9,9 проценти), Исланд (8,6 проценти), Грција (7,5 проценти), Чешка (6,2 проценти), Албанија (6 проценти), Словачка и Литванија (по 5,3 проценти) и Португалија (5,2 проценти).
Во најголемите економии растот е поумерен
Меѓу четирите најголеми економии во ЕУ, Италија имала најголем раст на кириите од 3,5 проценти, над просекот на Унијата. Во Шпанија поскапувањето изнесувало 2,5 проценти, во Германија 2,1 процент, а во Франција 1,6 проценти.
Кога ќе се земе предвид инфлацијата, реален раст на кириите не е забележан ниту во Белгија, Естонија, Финска и Луксембург.
Податоците за август 2026 година покажуваат дека кириите во ЕУ биле повисоки за 2,9 проценти на годишно ниво. Во Хрватска, годишниот раст во август изнесувал 4,3 проценти, значително помалку отколку во вториот квартал, делумно поради наглата промена на индексот во август 2025 година.
Недостигот од станови дополнително го зголемува притисокот
Експертите предупредуваат дека просечните индекси не ја покажуваат целосно состојбата со новите договори за изнајмување, чии цени во многу европски градови продолжуваат да растат.
Ема Росер, директорка за истражување на пазарот на домување за Европа, Блискиот Исток и Африка во JLL, оценува дека силната конкуренција за ограничен број станови предизвикува значителни поскапувања, особено при склучување нови договори.
Истражувачката Нора Телер од Институтот за метрополитенски истражувања во Будимпешта посочува дека врз цените влијаат економските и демографските промени, ограничената понуда и повисоките трошоци за станбени кредити. По растот на каматните стапки во 2022 година, дел од граѓаните кои планирале да купат сопствен дом се насочиле кон приватниот пазар за изнајмување.
Дополнителен фактор е сè поголемото третирање на недвижностите како финансиска инвестиција. Институционалните инвеститори, фондовите и сопствениците кои купуваат станови за издавање сè почесто го гледаат домувањето како финансиска актива, што може дополнително да ги зголеми цените.
Според експертите, нерамнотежата меѓу понудата и побарувачката останува еден од главните проблеми на европскиот пазар за изнајмување, особено во градовите каде што кириите растат најбрзо.
