ХАРВАРД УДРИ ПО ОХР Високиот претставник нема право да донесува закони во БиХ
Научен труд отвора сериозно прашање за законската основа на Бонските овластувања и стотиците акти наметнати од ОХР.
Високиот претставник во Босна и Херцеговина никогаш не добил уставно овластување да донесува закони, а актите што ги наметнувал повикувајќи се на таканаречените Бонски овластувања би можеле да бидат правно ништовни. Ова е заклучокот изнесен во научен труд објавен во „Harvard Journal of Law & Public Policy“, чии автори се Џозеф Шмиц и Брајан Кенеди.
Трудот, кој го пренесува РТРС, го отвора прашањето за правната основа на законодавните интервенции на Канцеларијата на високиот претставник (ОХР) во БиХ.
Авторите се повикуваат на Повелбата на Обединетите нации и на принципот на самоопределување, нагласувајќи дека во општество засновано врз владеење на правото, законите можат да ги носат само институции кои за тоа имаат јасно утврдено овластување.
Како клучен аргумент се наведува и Уставот на БиХ, односно Анекс 4 од Дејтонскиот мировен договор. Во него е утврдено дека сите функции и овластувања што не се изречно доделени на институциите на БиХ им припаѓаат на ентитетите.
Авторите прават споредба со Десеттиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави, како и со принципот на супсидијарност во Европската Унија. Според нив, овие примери ја потврдуваат идејата дека надлежностите што не се пренесени на повисоко ниво остануваат кај пониските нивоа на власт.
„БОНСКИТЕ ОВЛАСТУВАЊА НЕ МУ ДАВААТ ЗАКОНОДАВНА МОЌ“
Во трудот се заклучува дека високиот претставник не е врховен законодавен орган во БиХ и дека потписниците на Дејтонскиот мировен договор никогаш не му ги пренеле законодавните овластувања. Оттука, според авторите, законите и другите акти што високиот претставник ги донесувал врз основа на таканаречените Бонски овластувања би можеле да бидат прогласени за ништовни.
Авторите сметаат дека следниот чекор би можел да биде Уставниот суд на БиХ или Европскиот суд за човекови права формално да утврди дали високиот претставник има уставно овластување да донесува закони. Во тој контекст се отвора и прашањето за правниот статус на Бонските овластувања усвоени во 1997 година.
Како друга можна опција се наведува и заедничка изјава на овластените претставници на Србија и Хрватска со која би се поддржало мислењето на Комисијата за уставно право на Претставничкиот дом на Парламентарното собрание на БиХ од 13 февруари годинава.
„ВРЕМЕ Е ДА СЕ ОТВОРИ ПРАШАЊЕТО ЗА БОНСКИТЕ ОВЛАСТУВАЊА“
Во текстот се оценува дека, по назначувањето на Луис Кришчак за вршител на должноста висок претставник, повторно се отвора можноста за преиспитување на Бонските овластувања и на стотиците акти што низ годините биле донесени од ОХР. Според авторите, нивното евентуално укинување или прогласување за ништовни би им овозможило на народите во БиХ самостојно да одлучуваат за својата иднина.
Во заклучокот се прави и поширока геополитичка оценка за односите меѓу САД и БиХ, при што се наведува дека Вашингтон би можел да добие „пријател и партнер“ во БиХ, особено во контекст на глобалната конкуренција за стратешки ресурси.
Трудот, со тоа, повторно го отвора едно од најспорните правни и политички прашања во БиХ – дали високиот претставник има право да наметнува закони и дали Бонските овластувања имаат доволна уставно-правна основа.
