ПУЧ, ТЕНКОВИ И ПАД НА ЕДНА ИМПЕРИЈА 35 години од августовскиот удар

Отпорот кон реформите на Михаил Горбачов, кој кулминираше со неуспешниот државен удар на денешен ден, 19 август 1991 година, претставуваше една од клучните пресвртници во последната фаза од распадот на Советскиот Сојуз.

Во текот на летото 1991 година, СССР се соочуваше со длабока политичка и економска криза. Политичките раководства на повеќе советски републики сè поотворено бараа поголема автономија или целосно одвојување од централната власт. Во исто време, реформите на Горбачов „гласност“ и „перестројка“ значително ја променија политичката атмосфера во земјата и придонесоа за слабеење на централната советска власт.

Додека Горбачов престојуваше на одмор на Крим, конзервативни високи функционери од советското раководство започнаа заговор за негово отстранување. Во центарот на пучот беше Државниот комитет за вонредна состојба, предводен од високи претставници на советската држава, меѓу кои и потпретседателот Генадиј Јанаев.

На 19 август беше објавено дека Горбачов поради здравствени причини не може да ги извршува претседателските должности, а Јанаев се прогласи за вршител на функцијата претседател. Во Москва беа распоредени тенкови и воени единици со цел да се воспостави контрола и да се спречи отпорот кон новото раководство.

Сепак, пучот наиде на силен отпор, предводен од рускиот претседател Борис Елцин и неговите соработници. Илјадници граѓани излегоа на улиците, а делови од војската одбија да ги следат наредбите на организаторите.

По само три дена, на 21 август, државниот удар пропадна. Членовите на Комитетот за вонредна состојба беа уапсени, Горбачов се врати во Москва, но политичката рамнотежа веќе беше неповратно нарушена.

Неуспешниот пуч дополнително ја забрза независноста на советските републики и го ослаби авторитетот на централната власт. Само неколку месеци подоцна, во декември 1991 година, Советскиот Сојуз официјално престана да постои.