ПРАВОТО НАД ПОЛИТИКАТА – Вајц бара правно толкување на вториот протокол по бугарските условувања

Известувачот на Европскиот парламент, Томас Вајц, поднесе амандман до правната служба на Европскиот совет, во кој бара разјаснување на сите двосмислености околу т.н. втор протокол со Бугарија. Во својот амандман, Вајц укажува на постоење на правни нејаснотии и ризик од злоупотреба на бугарските барања, и нагласува дека е потребна објективна интерпретација.

Во време кога евроинтеграцијата на Македонија се наоѓа во турбулентна зона, овој амандман ја открива суштинската битка меѓу политичките притисоци и правната вистина. Нашата дипломатија, користејќи ги сите расположливи алатки, веќе покажа активна офанзива, која дава резултати.

Бугарските европратеници поднесоа речиси 100 амандмани на извештајот на Вајц. Ова не е само статистика, туку стратегија за проширување на списокот на условувања за Македонија. Преку „амандманска дипломатија“ во Стразбур и лобирање во Брисел, се обидуваат да го обременат преговарачкиот процес. Но токму во оваа офанзива се отвора пукнатина во нивниот наратив, која Вајц ја препозна, укажувајќи на потребата од објективна правна анализа.

Централно прашање е дали вториот протокол кон Договорот за добрососедство со Бугарија е формален услов за европските интеграции на Македонија. Заклучоците од 2022 година не го наведуваат како формален критериум, но неговата политичка интерпретација постепено станува алатка за блокада. Интервенцијата на правната служба на Европскиот совет може да биде пресудна и доколку се утврди дека протоколот не е дел од формалната преговарачка рамка, тоа би го делегитимирало како инструмент за условување.

Овој спор не е само македонски проблем и тоа е тест за кредибилитетот на ЕУ. Дали Унијата ќе дозволи билатерални спорови и идентитетски прашања да станат услови за преговори, или ќе го почитува правото и принципите на Копенхашките критериуми?

Постои умерен оптимизам: барањето за правно толкување е на маса, поддршката за екстремните амандмани е ограничена, а институциите почнуваат да ја препознаваат неправдата. Истината, колку и да е потиснувана, има тенденција да исплива на површината.

Ова не е само битка за напредок во преговорите туку ова е битка за принципи. Европа мора да покаже дека правото е над политиката, а идентитетот не може да биде предмет на компромис. Дури и како мала држава, Македонија поставува големо прашање: дали ЕУ стои зад сопствените идеали или тие остануваат само на хартија?

Исходот од оваа фаза може да биде историски и со јасно разграничување на правните и политичките обврски, заштита на македонскиот јазик и идентитет, и деблокада на европскиот пат на Македонија.