Силата како основна релациона категорија во дијалектичкиот релационизам (4)

Колумна, Национал
проф. д-р Игор Јанев
Среда, 11 февруари 2026 година

Во обид да ги разбереме импликациите од методологијата на дијалектичкиот релационизам, како општа методологија, најнапред ќе се обидеме да го формулираме потеклото на најосновната категорија или феномен во физиката, а потоа да го примениме нашиот општ пристап.

Главните столбови на физиката, како основна наука за природниот материјален свет, се формулирани во трите познати закони на движење на И. Њутн, кои го опишуваат и објаснуваат движењето и заемното влијание меѓу материјалните објекти (Newton, 2013).

Сите овие столбови, односно физички закони (кои ги вклучуваат инерцијата како Прв закон, односот меѓу масата и забрзувањето како Втор закон и Третиот закон поврзан со дејството и еднаквата реакција), можат да се сумираат во Вториот закон на Њутн, формулиран околу основната категорија на физиката (и на природата воопшто) – силата (F), како мерка на интеракцијата (опишана како производ на масата и забрзувањето, односно F = ma).

Од аспект на општата филозофија (онтологија), ако силата е основната категорија, тогаш најфундаменталното прашање би било потеклото на силата во универзумот. Тоа основно прашање, како што можеме да го изведеме од нашите претходни заклучоци, е еквивалентно на прашањето за потеклото на интеракцијата(ите), бидејќи секоја основна интеракција (секогаш дефинирана со ненулта интензитет) всушност претставува сила.

Како што објаснивме во претходните дискусии, постои логичка еквиваленција меѓу фундаменталната релација и основната интеракција од кој било вид на нивото на нерезибилниот минимален систем {E, N}, или како што можеме да го наречеме – квантен систем (односно нерезибилен систем на физичко својство).

Оттука, фундаменталното прашање за потеклото на силата може да се одговори со негово преформулирање во веќе одговорениот релационистички парадокс поврзан со потеклото на сè што постои {E}.

Како што можеме да заклучиме од претходната дискусија за потеклото на Сèто {E}, прашањето за постоењето на силата е по својата природа идентично со фундаменталното прашање за потеклото на {E}. Затоа, одговорот на второто прашање, поврзано со физичката сила, е ист со одговорот (веќе) даден за потеклото на Сèто.

Тој одговор суштински лежи во нерезибилноста на најфундаменталната релација, односно природната сила е релационистичка нерезибилна категорија со неразделни полови.

Дилемата во првиот парадокс на {E} беше решена преку нерезибилноста на основната релација што ги поврзува спротивните полови {E} и {N}, кои се неразделни и невозможни надвор од системот (релацијата).

Како што споменавме претходно, во рамките на релационистичкиот пристап, парадоксот на постоењето на елементот (поврзан со процесот на бесконечна делба на елементите) има разрешување или крај: процесот на бесконечна делба завршува на нивото на фундаменталната релација, кога полот со нулта количина и квалитет не може понатаму да се дели.

Полот со ненулта количина (елементот E) го стекнува своето постоење само во системска релација со полот на нулта количина (отсуството на елементот). Така, онтолошкото прашање „како е можно да постои Сè (E)“ беше разрешено кога Сèто се наоѓа во системска релација со Ништото (N).

Истата заклучница можеме да ја изведеме и за постоењето на силата како интеракција (за филозофското прашање „како е можно да постои силата“), бидејќи основната интеракција се покажува како релационистичка по природа, каде полот опишан како {N} не е самодоволен и има различен потенцијал од другиот пол.

Затоа, погоре формулираното прашање за потеклото на силата (F) се сведува на апсурд, на идентичен начин како и во случајот со несамодоволното {E}. Силата (F) на одредено ниво достигнува квант – минимална количина на физичко својство, која не може понатаму да се редуцира и интеракцијата тука е логички еквивалентна на релација во која ништото не е самодоволно.

Во физиката, како и во логиката, двата спомнати полови {E} и {N} се само интерактивни полови, бидејќи имаат различен или спротивен потенцијал.

Оттука, тие очигледно претставуваат интеракција. Интеракциите секогаш се карактеризираат со својот интензитет. Имено, нерезибилната основна релација (со полови {E} и {N}) во нашиот поглед ја претставува основната физичка интеракција или сила (F), која според системската логика {E} ↔ {N} е нерезибилна и неуништлива.

Така, физичката сила, како основна релација, е бесконечно постоечка категорија (како фундаментален квант), па во рамките на релационистичката онтологија, прашањето за постоењето на силата како интеракција станува бесмислено, бидејќи основната интеракција е еквивалентна на основната релација.

Разликата на потенцијалите на двата пола интерактивно создава полнеж еднаков на p₁ – p₂ (каде p е потенцијалот на полот), или симболично Δp (промена на потенцијал).

Да го демонстрираме нашиот релационистички пристап во физиката. Најтипичен и наједноставен пример е електромоторната сила (EMF или накратко E) во нејзината физичка дефиниција. Оваа (електрична) сила е дефинирана како проста разлика меѓу половите кои поседуваат различен потенцијал и создаваат полнеж (меѓу тие нееднакви потенцијали).

Општо земено, секогаш кога во физиката постои разлика меѓу нееднакви полови кои создаваат полнеж, може да се зборува за сила како мерка на интеракцијата, а полнежот како причина за движење или промена (динамика). Во случајот на електромоторната сила, по дефиниција E = p₁ – p₂ (каде pᵢ го претставува електричниот потенцијал на полот) и тоа во отсуство на проводник(ци).

Така, причината за универзалното движење, поставена како парадокс од филозофите од античко време до денес, може општо да се одговори во марксистички дијалектички термини како последица на дијалектичката противречност, но очигледно попрецизна дефиниција за потеклото на движењето би била постоењето на вродената сила како универзална и најфундаментална динамичка категорија (која ги опфаќа и противречностите и непротивречностите), каде што таа е причина за промена или движење од кој било вид, вградена во самата таа категорија. Во дефиницијата дадена од И. Њутн, промената на брзината (v) како Δv = a (каде a е забрзување) е можна само ако објектот е изложен на влијание на некоја надворешна сила (F), и затоа промената на брзината (или забрзувањето) е пропорционална на интензитетот на силата што влијаела врз движењето на тој објект.

(продолжува)

Национал во повеќе продолженија објавува фељтон од проф. д-р Игор Јанев во врска со неговото истражување околу филозофски поим – мета дијалектика содржано во неговиот труд „Дијалектички метод во објаснувањето на сè – Основните прашања за постоењето на сè“. Професорот Јанев е еден од ретките автори во регионот и пошироко кој се занимава со овој метод на фундаменталниот рационализам и мета-дијалектичка логика.