ПРОСТИ МИ – Простено да ти е
Култура на прошка е најголемото наследство на македонскиот народ
Македонската традиција на Прочка претставува еден од најдлабоките и највредните слоеви на нашиот духовен и културен идентитет. Таа не е само обичај, туку живо сведоштво за народ кој, и покрај историските страдања и неправди, никогаш не ја изгубил способноста да прости. Проштевањето, како морална и духовна доблест, е врежано во колективниот код на македонскиот човек.
Низ вековите, оваа евангелска определба се пренесува од поколение на поколение, градејќи личности кои тежнеат кон доброто, смирението и љубовта. Прочка нè потсетува дека вистинската сила не е во одмаздата, туку во прошката, а големината на човекот се мери според неговата способност да ги надмине сопствените слабости.
Сржта на празникот Прочка е светиот чин на барање и давање прошка. Тој се одвива во рамките на семејството, според јасна и достоинствена хиерархија: помладиот секогаш бара прошка од постариот. Во тој момент, времето застанува, а меѓу луѓето се воспоставува длабока духовна врска.
Со зборовите „Прости ми“ и одговорот „Простено да ти е од мене и од Бога“, се случува вистинско духовно очистување. Оној што бара прошка се ослободува од товарот на гордоста, а оној што проштева се исполнува со мир и благодат. Сите недоразбирања, лутини и тешки мисли исчезнуваат, оставајќи простор за нов почеток.
Вечерта на Прочка, семејството се собира околу заедничка трпеза, богата со млечни јадења и симболичен крај на Белата (Сирна) недела и подготовка за Велигденскиот пост. Ова „запокладување“ не е само гастрономски чин, туку и обредно простување со телесното уживање.
Особено место зазема обичајот на амкање и ритуал исполнет со детска смеа и длабока симболика. Вареното бело јајце, кое децата се обидуваат да го фатат со уста, ја означува духовната дисциплина што следи: затворање на устата не само за мрсна храна, туку и за лоши зборови и мисли. По седум недели пост, таа повторно се „отвора“ со црвеното велигденско јајце и знак на воскресение и нов живот.
Во некои средини, Прочка се одбележува и со маскирања и карневалски манифестации. Иако тие носат веселба, од духовен аспект тие често остануваат празни, без подлабока содржина, потсетувајќи на пагански реликти од минатото.
Наместо тоа, Прочка заслужува да биде празник на достоинствена културна промоција и празник на македонската носија, народната песна, традиционалната уметност и староградската елеганција. Таквиот пристап не ја забавува само окото, туку ја издигнува и душата, претставувајќи автентично славење на македонскиот духовен и творечки гениј.
По радоста на Прочка, осамнува Чист понеделник и првиот ден од Велигденскиот пост. Тој го означува почетокот на целосното очистување: телесно, преку воздржување, и духовно, преку молитва, добри дела и чисти мисли. Темелот за овој подвиг е веќе поставен и преку прошката дадена и примена.
Така, Прочка не завршува со еден ден. Таа продолжува како патоказ кон духовна зрелост, мир со ближниот и внатрешна хармонија.
