ЕВРОПА СЕ КРЕВА ПРОТИВ СКАПИТЕ СТАНОВИ Каква е состојбата во Македонија

Скапото домување станува една од најголемите социјални и политички теми во Европа. Растот на цените на становите и високите кирии предизвикуваат незадоволство кај граѓаните, кои сè потешко успеваат да обезбедат сопствен дом или да најдат прифатливо сместување во градовите каде што работат.

Илјадници граѓани во Португалија во саботата, на 10 октомври, излегоа на улиците во Лисабон и Порто, барајќи мерки против скапото домување и растечките трошоци за живот. Протести се одржаа и во Авеиро и Брага, во организација на граѓанската платформа „Não dá mais para viver assim“, што во превод значи „Не може повеќе да се живее вака“.

„Со оваа плата не може да се живее“ и „Сакам да се иселам од кај родителите пред да наполнам 50 години“ беа дел од пораките на транспарентите. Демонстрантите предупредуваат дека високите кирии ги принудуваат младите да останат во семејните домови или да бараат сместување далеку од местата каде што работат.

Зад незадоволството стојат и конкретни економски показатели. Според податоците на Евростат, цените на станбените недвижности во Португалија во вториот квартал од 2026 година пораснале за 16,5 проценти во споредба со истиот период лани. За споредба, просечниот раст во Европската Унија изнесувал 4,7 проценти. По Португалија следуваат Бугарија со раст од 15,5 проценти и Литванија со 14,3 проценти.

Организаторите на протестите бараат мерки за достапно домување, контрола на цените на основните производи и горивата, како и оданочување на екстрапрофитите на големите компании во банкарскиот, енергетскиот и трговскиот сектор.

Паралелно со протестите, во Португалија се отвора и политичка битка за иднината на пазарот за изнајмување. Според Ројтерс, парламентот на 30 септември во прво читање одобрил спорна реформа што предвидува побрзи постапки за иселување станари и укинување на ограничувањата за кириите кај новите договори. Владата очекува промените да ги поттикнат сопствениците да понудат повеќе станови за изнајмување, додека здруженијата на станари предупредуваат на можните последици за луѓето што веќе се соочуваат со високи трошоци.

Шпанија: Домувањето во центарот на политичката борба

Слична состојба има и во Шпанија, каде што станбената криза се претвори во едно од клучните политички прашања. Премиерот Педро Санчез го стави домувањето во центарот на политичката агенда, под притисок на граѓанските протести и случаите на иселување што ја покажаа човечката страна на кризата.

Шпанската влада одговори со пакет од 21 итна мерка, меѓу кои се предвидуваат даночни инструменти насочени кон шпекулативното купување недвижности, заштита на ранливите категории и државен фонд од 10 милијарди евра за поволни кредити и субвенционирање на изградбата на прв дом.

Еден од случаите што предизвикаа силни реакции е иселувањето на 87-годишната Марикармен Абаскал од домот во кој живеела со години. Нејзиниот случај стана симбол на проблемот со станбената несигурност, а пораките за неа се појавија и на протестите во Португалија.

Учесничката на маршот во Лисабон, Тереза Фонсека, за агенцијата Луса изјавила дека токму случувањата во соседна Шпанија ја поттикнале да излезе на улица и да побара нејзиниот глас да биде слушнат.

Македонија: Кога достапниот стан ќе стане изборен приоритет?

Додека во Португалија и Шпанија граѓанскиот притисок ги принудува политичарите да понудат конкретни решенија, во Македонија сè поизразен е проблемот со достапноста на становите, особено во Скопје.

Според најновите податоци на Народната банка за вториот квартал од 2026 година, цените на становите во главниот град забележале годишен раст од над 13 проценти. Иако темпото на поскапување е благо забавено во однос на претходниот квартал, купувањето прв стан останува сериозен финансиски предизвик за младите и семејствата.

Потребни се сè поголеми заштеди, повисоки кредитни задолжувања и, во многу случаи, финансиска помош од родителите. За дел од младите, сопствениот дом станува цел што постојано се оддалечува, додека високите цени и трошоците за живот го ограничуваат нивниот простор за самостоен живот.

Шпанскиот и португалскиот пример покажуваат дека домувањето може да прерасне во централно политичко прашање кога граѓанското незадоволство ќе добие масовни размери. Во такви услови, општите ветувања за подобар живот веќе не се доволни и граѓаните бараат јасни одговори за бројот на станови што ќе бидат достапни, нивната цена и роковите за реализација.

Во Македонија, меѓу прашањата што сè повеќе се наметнуваат се изградбата на социјални станови, заштитата на закупците, поттикнувањето на изградбата на домови по пристапни цени и поефикасното користење на државното земјиште.

Клучната дилема е дали македонските политички партии ќе го препознаат домувањето како едно од најважните социјални прашања или ќе продолжат да го третираат како споредна тема. Со континуираниот раст на цените во Скопје, достапниот стан сè повеќе се наметнува како прашање што директно ги засега младите, семејствата и иднината на целиот град.

Европските протести испраќаат јасна порака: кога домот станува недостижен луксуз, проблемот престанува да биде само личен финансиски предизвик и се претвора во прашање на социјална правда и политичка одговорност.