БЕЖАНЦИ ОД БОРКО ЛАЗЕСКИ Заборавениот циклус што ја раскажува трагичната судбина на Македонците од Егејска Македонија

Во Изложбениот салон на Музејот на град Скопје на 5 септември, сабота, со почеток во 20 часот, ќе биде отворена истражувачката изложба „Бежанци“ од Борко Лазески (1917-1993). Станува збор за проект кој пред јавноста открива значаен, но досега недоволно истражен дел од творештвото на еден од истакнатите претставници на македонската модерна уметност.

Изложбата и придружната публикација се резултат на континуиран процес на истражување, документирање и ново вреднување на богатиот и повеќеслоен уметнички опус на Лазески. Во центарот на вниманието е циклусот „Бежанци“, создаван за време на неговиот престој во Париз, а инспириран од егзодусот на македонското население од Егејска Македонија во периодот на Граѓанската војна во Грција.

Уметноста како сведоштво за страдањето

Преку мотивите на прогонството, разделбата, загубата и напуштањето на домот, Лазески конкретното историско искуство го претвора во универзален уметнички исказ за човечкото страдање, војната и раселувањето.

Циклусот има особено значење и во поширокиот контекст на македонската ликовна уметност. Додека темите поврзани со егзодусот и судбината на Македонците од Егејска Македонија се значително застапени во литературата и филмот, во модерната македонска ликовна уметност тие се обработувани поретко.

Токму поради тоа, делата на Лазески посветени на бегалците имаат двојна вредност – како значаен уметнички опус, но и како визуелен документ и сведоштво за едно трауматично историско искуство.

Дваесетина дела од еден значаен циклус

Циклусот „Бежанци“ опфаќа околу дваесет дела, од кои најголем дел се изведени на хартија, како и монументални реализации и подготвителни студии.

Меѓу нив се издвојува фреската „Бежанци“, создадена во Париз во 1946 година. Иако денес е уништена, нејзиниот изглед е зачуван преку фотографии. Во изложбениот корпус е застапена и сликата „Бежанци“, која денес се наоѓа во колекцијата на Националната галерија.

Истражувањето покажува дека постоеле и други дела и студии од циклусот кои денес се загубени или сè уште не се идентификувани.

Посебна вредност на изложбата е тоа што повеќето зачувани дела, скици, подготвителни цртежи и архивски материјали се претставени како делови од една единствена творечка целина. На тој начин посетителите ќе можат да го следат процесот низ кој Лазески ја развивал својата композиција – од првичните цртежи и студии на одделни фигури, до комплексните и експресивни конечни решенија.

Издолжените тела, нагласените контури и геометризираните форми создаваат силно чувство на движење, страв, болка и исцрпеност, претворајќи го историскиот настан во моќен визуелен исказ.

Истражувањето и стручно-научната обработка на циклусот ги реализира проф. д-р Кирил Пенушлиски. Придружната публикација ги систематизира досегашните сознанија и претставува значаен документ, но и основа за понатамошно проучување на творештвото на Борко Лазески.

Изложбата ја организира Асоцијацијата за култура ИКОН – Скопје, во соработка со ЈУ Музеј на град Скопје, со поддршка од Министерството за култура и туризам.

Изложбата ќе биде отворена на 5 септември 2026 година во Изложбениот салон на Музејот на град Скопје и ќе може да се посети до 18 септември 2026 година.