НАМАЛУВАЊЕ НА АМЕРИКАНСКИ ТРУПИ НА КОСОВО – Блиска иднина или далечна желба
Политички фактори кои влијаат на повлекувањето и како Приштина и Вашингтон гледаат на можните промени.
Вашингтон се стреми да ја намали зависноста на Европската Унија од американските одбранбени капацитети и заштита, а најавите дека САД би можеле да го намалат своето присуство во Косово и Метохија се разгледуваат како порака до Брисел да преземе поголема улога во безбедноста на континентот и во рамките на НАТО, велат аналитичарите. И покрај тоа, КФОР ќе остане активен, со реорганизација на трупите ако биде потребно.
Бриселскиот портал „Политико“ објави, повикувајќи се на неименувани извори, дека САД планираат намалување на НАТО мисиите, вклучително и во Косово, но овие тврдења подоцна беа демантирани од Европската команда на вооружените сили на САД, како и од претставници на Пентагон и НАТО.
Командантот Озкан Улуташ истакна дека во моментов не се планираат значителни промени во КФОР и дека САД продолжуваат да обезбедуваат клучна поддршка за безбедноста во Косово и стабилноста на регионот.
Аналитичарите потсетуваат дека од вториот мандат, американскиот претседател Доналд Трамп ја зголеми политиката на притисок врз сојузниците, барајќи поголема европска одговорност за финансирање на одбраната. Минатата година, тој предложи земјите-членки на НАТО да го зголемат буџетот за одбрана на пет проценти од БДП, иако САД самите не го исполнуваат тој критериум.
Во одговор, ЕУ најави план за вооружување вреден 800 милијарди евра, со цел да ја зголеми технолошката независност од САД и да ја врати во фокус агендата за проширување.
Ситуацијата на Западен Балкан продолжува да се менува. Српските власти изразија загриженост за потенцијален воен сојуз меѓу Албанија, Косово и Хрватска, сметајќи дека тоа би можело да претставува закана за националната и регионалната безбедност. Иако албанските, хрватските и приштинските официјални лица негираа дека постои закана, експертите предупредуваат дека евентуално намалување на американските трупи би создало дополнителен ризик за Србија и стабилноста во регионот.
Пензионираниот американски полковник Реј Војчик истакна дека секоја ненадејна промена во присуството на САД би довела до дестабилизација и можност за зголемување на влијанието на Русија и Кина во регионот. Тој нагласи дека присуството на САД во Косово е клучен фактор за одвраќање и брзо реагирање при кризи, а не за секојдневната безбедност.
Истражувачот за безбедносни студии Никола Вујиновиќ смета дека најавите за повлекување на американските сили се дипломатски потег со цел Европа да преземе поголема одговорност. Тој оценува дека САД нема да се повлечат целосно од Косово и дека ваков чекор би создавал ризик за целиот регион, но верува дека евентуални промени ќе бидат ограничени и нема да ја загрозат безбедноста.
Марко Савковиќ од фондот ИСАК додава дека, доколку САД го намалат своето присуство, КФОР би продолжил да функционира со реорганизација на трупите и поголемо учество на други земји, вклучително и од регионот. Тој нагласува дека американската администрација има променлив фокус и Западниот Балкан не е меѓу највисоките приоритети во овој момент.
Во секој случај, експертите се согласуваат дека присуството на САД останува значаен фактор за стабилноста на Косово и Метохија и за регионалната безбедност.
