СТАНОТ СТАНУВА ЛУКСУЗ ВО ЕВРОПА Цените на недвижностите скокнаа за речиси 70%, владите бараат спас

Кириите растат побрзо од приходите, граѓаните излегуваат на протести, а владите воведуваат ограничувања, даночни олеснувања и нови програми за изградба.

СТАНОТ СТАНУВА ЛУКСУЗ ВО ЕВРОПА Цените на недвижностите скокнаа за речиси 70%, владите бараат спас
Фото: Принтскрин

Во голем број европски земји сè потешко се доаѓа до сопствен стан, додека цените на недвижностите и кириите растат побрзо од приходите на граѓаните. Станбената криза ги принудува владите да преземаат различни мерки – од ограничување на висината на кириите и туристичкото изнајмување до субвенционирање на кредити и поттикнување изградба на нови станови. Според податоците на Евростат, цените на недвижностите во Европската Унија од 2015 година пораснале за речиси 70 проценти, додека кириите се зголемиле за околу 25 проценти.

Најголем раст на трошоците за домување во однос на приходите е забележан во Португалија, по која следува Холандија. Шпанија е на петтото место, а Грција на шестото место меѓу земјите со најголем притисок врз домашните буџети. Во повеќе европски држави кризата предизвика масовни протести и сè посилен притисок врз владите да обезбедат достапни станови.

Шпанската левичарска влада во 2023 година донесе закон со кој се обидува да го зголеми бројот на социјални станови, да ги ограничи кириите во областите со голема побарувачка и да ги казнува сопствениците на празни недвижности. Сепак, не сите региони ги спроведуваат предвидените мерки. Една од најрадикалните мерки ја најави Барселона, која планира до крајот на 2028 година да престане да ги продолжува дозволите за околу 10.000 туристички апартмани. Градските власти сакаат овие станови повторно да се најдат на пазарот за долгорочно изнајмување и да станат достапни за локалното население.

Дополнителен притисок врз властите предизвика случајот со 80-годишна жена која во септември беше иселена од стан во Мадрид, во кој живеела седум децении. Случајот предизвика бран протести и ја отвори дебатата за заштитата на станарите. Премиерот Педро Санчез потоа претстави нови мерки, меѓу кои продолжување на забраната за иселување на ранливите категории граѓани до крајот на 2030 година и дополнителни мерки против шпекулациите со недвижности.

Во Португалија, реформите на пазарот за изнајмување предизвикаа протести, особено поради предвиденото поедноставување и забрзување на постапките за иселување на станарите кои не плаќаат кирија. Десноцентристичката влада на премиерот Луис Монтенегро сака да ја зголеми понудата на станови преку даночни олеснувања за приватните сопственици. Истовремено, одлучи да ги зголеми даноците за странските купувачи кои немаат живеалиште во Португалија.

Холандија во 2024 година ги ограничи кириите за дел од становите во приватна сопственост, со цел да ја ублажи станбената криза. Но, мерката предизвика и неочекувани последици. Голем број сопственици одлучија да ги продадат своите недвижности наместо да ги изнајмуваат, со што се намали понудата на станови за изнајмување. Кириите за недвижностите кои не се опфатени со регулацијата продолжија да растат. Владата најави нови мерки за забрзување на изградбата, со цел две третини од новите станови да бидат достапни за граѓаните, за купување или долгорочно изнајмување.

Француската влада се обидува да ја зголеми понудата на станови преку поттикнување нова изградба и враќање на недвижностите на пазарот за изнајмување. Една од идеите е ублажување на дел од еколошките барања кои ги зголемуваат трошоците за сопствениците и инвеститорите. Парламентот расправа за закон со кој би се ублажиле обврските за енергетска реконструкција на становите со лоша изолација кои се изнајмуваат. Предвидени се и поедноставување на административните постапки за изградба и даночни олеснувања за приватните сопственици кои ги изнајмуваат своите недвижности.

Владата на канцеларот Фридрих Мерц овозможи отстапувања од локалните урбанистички планови за да ја забрза изградбата на станови. Општините можат да дозволат погуста градба и полесна пренамена на постојните објекти, но резултатите засега се скромни. Германија уште од 2010 година ги ограничува кириите за новите договори во областите со најголем притисок на станбениот пазар. Мерката го забави растот на цените за изнајмување, но истовремено се отвори и прашањето за нејзиното влијание врз изградбата на нови станови.

Сè поголем интерес предизвикуваат и станбените задруги, кои претставуваат модел меѓу приватното и социјалното домување. Тие управуваат со приближно една десетина од германскиот фонд на станови за изнајмување и се сметаат за начин да се ограничат шпекулациите со недвижности. Во Берлин, радикалната левица победи на последните избори со ветување дека становите на големите приватни сопственици ќе ги пренесе во јавна сопственост. Сепак, правната изводливост на таквата мерка останува неизвесна.

Британската лабуристичка влада се обидува да ја ублажи кризата преку зголемување на изградбата. Со буџетот обезбеди средства за 300.000 социјални и ценовно достапни станови, како и поддршка за граѓаните кои го купуваат својот прв стан во новоградба. Со реформата на приватниот пазар за изнајмување е укината можноста сопствениците да ги иселуваат станарите без оправдана причина. Киријата може да се зголемува најмногу еднаш годишно, со што се настојува да се обезбеди поголема сигурност за станарите.

Сепак, изградбата на нови станови и понатаму ја забавуваат високите трошоци за кредити, регулаторните и даночните ограничувања.

Италијанската влада се соочи со протести поради високите трошоци за домување, по што одлучи да го намали данокот за договорените кирии. Целта е сопствениците да бидат поттикнати да ги изнајмуваат становите по однапред договорени и поповолни услови. Владата донесе и долгорочен план со кој во следните десет години сака да обезбеди околу 100.000 станови со регулирани кирии. Дел од нив треба да бидат обезбедени преку реконструкција на постојните јавни станови, а останатите преку изградба на нови објекти со поедноставени постапки.

Грција се обидува да го ограничи силниот раст на туристичкото изнајмување, особено во Атина и Солун, каде сè потешко се наоѓа стан за долгорочно живеење. Властите значително ја ограничија и програмата „Златна виза“, наменета за странци кои купуваат недвижности во земјата. За граѓаните кои купуваат прв стан се нудат субвенционирани станбени кредити со пониски каматни стапки. Дополнително, сопствениците можат да добијат субвенции за реновирање на недвижностите доколку потоа ги понудат за долгорочно изнајмување. Целта е да се зголеми бројот на достапни станови и да се намали притисокот што туристичкото сместување го создава врз локалното население.

CATEGORIES
Share This