Афричките земји и резултатите од ПИСА 2025

На меѓународното тестирање ПИСА2025 учествуваа и држави од Афричкиот континент, чии резултати официјално беа објавени на 8 септември 2026 година, учество задоа неколку афрички земји, како што се државите Маврициус, Мароко, додека Кенија, Замбија, Руанда учествуваа за прв пат во главното оценување на ПИСА за развој(Nevtimes.co.RW)

Државата Маврициус се покажа како најуспешна африканска земја на ова тестирање, остварувајќи ги највисоките резултати на континентот во сите три клучни области.(OECD PISA2025 Results(VolumenI)

                           Учинок и рангирање на африканските земји

   Земја                        Природни науки              Математика                    Читање

ОЕЦД-просек                      482                                  463                                 461

Маврициус                          438                                  407                                 405

Мароко                                 358                                  355                                321

Замбија                                337                                  314                                325

 Клучни согледувања за регионот;

• Најуспешен претставник: Државата Маврициус со главен град Порт Лукс (Островска земја-Афричка во југозападниот Индиски Океан). Маврициус е полноправен член на Афричката Унија(АУ).

Маврициус се покажа како убедливо најсилната африканска држава на ова тестирање. Нивните резултати во Природни науки се најблиску до меѓународниот просек, а околу 44отсто до 48 отсто од нивните ученици ја постигнаа базичната функционална писменост (OECD1)

• Позитивен напредок: Замбија, забележува исклучително индивидуален скок во споредба со нејзините претходни тестирања. Земјата оствари еден од најголемите глобални напредоци во вештините за читање, подобрувајќи го својот резултат за дури 50 поени.
• Дебитантите со голем потенцијал: Кенија, Руанда и Замбија учествуваат за прва пат на ова тестирање. Иако вкупните поени се ниски (каде Руанда ги бележи најниските резултати во групата), ОЕЦД нотира дека социјално загрижувачките ученици во Кенија и Руанда успеваат да стигнат до горниот квалитативен  квадрилион со  повисоки стапки од просекот на ОЕЦД што укажува на голем индивидуален потенцијал. NewTimes
• Пад на Мароко: Мароко бара пад во Математика и читање во однос на циклусот од 2022 година додека нивото во природните науки останува стабилно (OECD)

Македонија наспроти Африканските земји ПИСА2025- ТАБЕЛА

Земја/регион              математика                  читање             Природни науки

Просек на ОЕЦД             463                               461                           482

Маврициус                      407                               405                           438

Македонија                     380                               357                           378

Мароко                            355                               321                           358

Кенија                              326                               320                           335

Замбија                           314                               325                           под. Македонија

Руанда                            312                                301                           317

Клучни точки од споредбата

• Позиција во „златна средина“: Подобро е од подсахарските земји во развој но значително зад напредните островски афрички економии.
• Маврициус како недостижен пример. Маврициус убедливо ја  надминува Македонија во сите три категории (за +27 математика, +60 за наука, и 48 поени читање) со разлика која е еквивалентно речиси  една и пол учебна година предност.
• Македонија има предност над континентална Африка: Македонските 15 годишњаци имаат стабилни базични познавања од своите врсници во Мароко, Кенија,  Замбија и Руанда.

Конкретни образовни политики на афричката држава Маврициус што ја прави оваа држава успешна

Маврициус како држава со нивните инвестиции е насочена кон  долготрајни  струкурни реформи, наместо парцијални промени. Како држава го редизајнира својот систем за да одговори на глобалните стандарди, користејќи модел на Сингапур. (OECD1)

Успехот на Маврициус и неговото убедливо лидерство во Африка на ПИСА2025 тестирањето не е случајност, туку  резултат на масовни државни инвестиции и долгорочни структурни реформи.

1.Целосно бесплатно образование и покривање на сите трошоци. Маврициус има воведено целосно бесплатно  образование на сите нивоа – од предучилишната возраст преку основно и средно, па се’ до  државното високо образование

• Политика на еднакви можности: Државата оди чекор подалеку и во целост ги покрива трошоците за превоз на учениците, како и паричните надоместоци за полагање на престижните Кембриџ испити (Cambrrdge School Certifiate). Со ова се елиминира економскиот притисок врз семејствата и се гарантира дека секое дете има пристап до врвно тестирање (Борген Проект)  

2.Реформата „NYCBE“ (Деветгодишното базично образование). Преку стратегијата Nine Years Cantinuo us Basic Education(NYCBE), Маврициус го укина стариот стресен систем на рано селектирање ученици во основното училиште (Рефлективна анализа на образовните реформи во Маурициус)

Што промени ова?

• Образованието е задолжително до 16 – годишна возраст. Наместо учениците да отпаѓаат од системот поради слаби оценки во раните години воведена е т.н.„Продолжена програма“(Extended Programme). Оние ученици кои заостануваат добиваат побавно темпо на учење прилагодено на нивните способности, со силен фокус на стручно и техничко образование (TVET), спречувајќи ги целосно да го напуштаат училиштето   (Борген Проект)

3.Строга политика за мобилни телефони во училиштата

Според официјалните извештаи ПИСА 2025 за Маврициус, дури 79 отсто од учениците посетуваат училиште каде употребата на  мобилни телефони е строго забранета  на училишниот простор.(PISA 2025_Maurituis)

• За споредба, просекот во развиените ОЕЦД земји изнесува 49 отсто (додека во Македонија дистрацијата од телефони на часовите е еден од главните проблеми посочен од наставниците). Оваа политика драстично го зголемува фокусот и вниманието за време на наставата. .(PISA 2025_Maurituis)

4.Извонреден сооднос на наставниците и учениците (мали класови) – Маврициус инвестираше во наставен кадар и обезбеди одлични  просторни и кадровски услови. Просечниот сооднос на ученици и наставници (pupilt teacher ratio)  изнесува 17:1 во основните училишта, и неверојатни 10:1 во средните училишта. Ова им овозможува на наставниците да имаат индивидуален пристап кон секој ученик, нешто што е тешко изводливо во пренатрупаните паралелки  (Борген Проект)                   

5. Дигитализација со контроли (Дигитален Маврициус) – Преку државна стратегија „Digital Mauritius”, 100 отсто од средните училишта се поврзани со високобрзински интернет. Сепак, ПИСА2025 нотира дека Маврициус одржува баланс – учениците поминуваат умерени 1,7 часа на ден користејќи дигитални уреди за учење. Податоците покажуваат дека учениците со умерено и насочено користење дигитални алатки постигнале многу повисоки поени (бодови) во природните науки (438 бодови) отколку оние кои поминуваат премногу време на уредите. (PISA 2025_Maurituis)
6. Култура на висока мотивираност и амбиција – Политиките на Маврициус успеаја да изградат силен систем на вредности кај младите. ПИСА анкетите откриваат дека:

• 82 отсто од учениците изразуваат висока љубопитност за светот и науката ( ОЕЦД просек е 73 отсто).
• 75 отсто учениците вложуваат дополнителен труд кога задачите ќе станат тешки (имаат висока перзистентност односно истрајност)
• Само 19 отсто, сметаат дека училиштето е губење време, додека 80 отсто високо ја вреднуваат улогата на образовниот систем на државата Маврициус. Универзити Њуз

Новиот чекор Стратегија 2025-2035 (Маврициус)

Африканската држава Маврициус не застанува тука. Владата веќе ја лансираше новата Национална стратегија за високото образование и истражување(2025-2035) предизвици, со цел да се трансформира во глобален „ образовен центар“ (Education Hub), привлекувајќи светски универзитети да отворат свои кампуси таму.

Иако системот на Маврициус е многу успешен, тој се соочува и со како што е феноменот на прекувремени приватни часови по редовната настава (слично како во Јазичниот/Математички модел на Азија) Комонвелт оф Лернинг

Што од овие мерки на Маврициус е најлесно применливо во Македонија?

Кога ќе се погледнат спецификите на образовниот систем на двете земји, Македонија не може веднаш да копира  реформи што бараат огромни буџетски средства (како целосно покривање на сите универзитетски прошоци и Кембриџ испити). Сепак, официјалниот извештај од ПИСА2025 за Македонија(PISA2025Results) јасно лоцира неколку критички точки каде мерките на Маврициус се најлесно, најбрзо и најевтино применливи во македонскиот систем:

1. Строга регулација на мобилните телефони на часовите (Административно лесно) – Ова е мерката за најбрз потенцијален ефект врз резултатите, а не чини ништо.

• Како е на Маврициус: Кај 79 отсто од учениците, телефоните се целосно забранети на училишниот простор.

Зошто е исто за Македонија: Според податоците на ПИСА2025 за Македонија дури 35 отсто од македонските ученици се дистрахирани од сопствените паметни телефони за време на часовите, а 33 отсто се деконцентрирани од уредите на своите врсници. Оваа дистракција во училниците кај нас носи директен пад од – 22 бода во природните науки (речиси 3 од 4 ученици не го достигнуваат основниот праг на писменост) .  (Извор ДВ)

• Применливост:Потребно е само јасна и строго владина /министерска уредба со која телефоните се оставаат во посебни шкафчиња пред почетокот на првиот час.
• Брз ефект против „ дигиталното деконцентрирање“: Извештајот од ПИСА2025 јасно го лоцираше неконтролираното користење на телефони и уреди како „фактор број 1“ за падот резултатите во Европа и регионот. Со оглед на тоа  што македонските ученици покажаа критично ниски резултати. PISA 2025

Клучни заклучоци од наведената споредба помеѓу Република Маврициус(Африка) и Република Македонија во однос на ПИСА 2025

Маврициус покажува значителна подобра развиеност на функционалните вештини и знаења кај своите 15-годишни ученици во споредба со македонските во сите три клучни области на тестираните ПИСА 2025.

Иако двете земји се наоѓаат под просекот на земјите од ОЕЦД, нивните меѓусебни резултати покажуваат сериозни разлики во квалитетот на образованиот систем.

Клучни заклучоци од споредбата помеѓу Маврициус  и Македонија:

• Доминација на Маврициус во сите предмети: Учениците од Маврициус постигна значителен повисоки резултати. Во природните науки Маврициус 438 поени, наспроти 378 во Македонија. Во Математика разлика 407 поени (Маврициус), наспроти 380 поени (Македонија), додека во Читање Маврициус води со 405 поени, наспроти 357 поени Македонија.
• Различен тренд на развој: Додека Маврициус бележи прогрес и пораст на резултатите во природните науки во однос во однос на претходните учествувања (2010 година), Македонија се соочува со сериозна регресија и под знењето во однос предходниот циклус од 2022 година (особено изразен под околу 10 поени во Математика) (OECD)
• Ниво на функционална неписменост: Во Македонија процентот на ученици кои не го достигнуваат минимумот на писменост (Ниво 2) е загрижувачки висок- дури 64 отсто во природните науки и скоро 74 отсто во читање со разбирање, додека Маврициус околу 60 отсто од учениците успешно го преминуваат ова ниво. (OECD)

Генерален заклучок

Иако двете држави имаат потреба од сериозни образовни реформи за да го достигнат развиениот свет, образовниот систем на Маврициус во моментов е многу поефикасен во развојот на основните вештини кај учениците во споредба со македонскиот образовен систем.