ЕДНА НЕКРОПОЛА, ТРИ ДРЖАВИ Каде завршија златните маски и богатствата од Требениште

Златни маски, сребрени садови, накит, оружје и антички монети пронајдени на територијата на денешна Северна Македонија денес се чуваат и во музеи во Белград и Софија. Највпечатлив пример е Требениште – некропола чии наоди се распоредени меѓу музејски институции во повеќе држави.

Во мај 1918 година, во близина на селото Требениште кај Охрид, биле откриени богати антички гробови со златни маски, накит, оружје и бронзени и сребрени садови. Подоцнежните истражувања покажале дека некрополата потекнува од крајот на VI век пред нашата ера.

Дел од првите наоди од Требениште денес се чуваат во Националниот археолошки институт со музеј во Софија. Друг дел, откриен при ископувањата во 1930-тите под раководство на Никола Вулиќ, се наоѓа во Народниот музеј на Србија во Белград. Значаен дел од материјалот од подоцнежните истражувања се чува во Скопје и Охрид.

Требениште, сепак, не е единствениот пример. Народниот музеј во Белград во своите збирки наведува наоди поврзани и со Радолишта и Стоби, додека во белградските нумизматички збирки се документирани монети со наоѓалишта поврзани со Охрид и Прилеп.

Станува збор за наследство кое денес е распоредено меѓу различни институции поради сложената историја на археолошките истражувања во регионот. Во различни периоди ископувањата ги организирале институции од различни држави, во време кога современите правила за заштита и сопственост на културното наследство не биле воспоставени.

Токму изложбата „Требениште – 105 години“, одржана во Софија во 2023 година, покажа дека поделениот музејски фонд може повторно да се обедини. На едно место беа изложени повеќе од 600 предмети од Софија, Белград, Скопје и Охрид.

Затоа приказната за Требениште не е само прашање каде денес се наоѓаат предметите. Таа е сведоштво за историјата на археологијата, промените на државните граници и развојот на музејските институции.

Златната маска може да биде во Софија, сребрениот сад во Белград, а друг предмет во Скопје или Охрид. Но нивниот заеднички археолошки контекст останува ист – Требениште, кај Охрид.