Зошто постои сè, а не ништо – релационистички одговор на најстарото прашање преку мета-дијалектичката логика на постоење (1)

Колумна, Национал
проф. д-р Игор Јанев
Понеделник, 26 јануари 2026 година

Во проучувањето на општата методологија на науката и филозофијата, откривме еден заеднички фундаментален проблем – „парадоксот на основниот елемент“, кој создава неконзистентности во општествената и природната теорија, како и во општата онтологија и епистемологија.

Нашето истражување на интеракциите меѓу државите како главни актери во меѓународните односи нè доведе до заклучок дека нерешениот „парадокс на основниот елемент“ на Општата системска теорија (GST), применета во неореалистичката доктрина на меѓународните односи, генерира привидни фундаментални теоретски слабости кои мораа да бидат надминати.

Затоа, во овој труд предлагаме решение на парадоксот на основниот елемент на онтолошко ниво, покажувајќи дека не елементот, туку односот е основната „ентитетска“ категорија на системот. Таквиот пристап, во кој односот е најфундаменталната категорија и има примарна улога во системот, ја трансформира Општата системска теорија во релационистичка теорија (системски релационизам), која ги вклучува релевантните системски променливи како во системот во целина, така и во неговите потсистеми (или елементи).

Во исто време, поради еквивалентноста на „парадоксот на основниот елемент“ со парадоксот на постоењето на нешто или на сè (најчесто формулиран како: „Зошто постои сè што постои“ (а не само ништо)), нашиот релационистички пристап се покажа како ефикасна методолошка алатка за решавање на ова фундаментално прашање на општата онтологија.

Посебно внимание во овој труд е посветено на развојот на нова општа холистичка системска филозофија и методологија и нејзината примена во одговорите на најфундаментални прашања, како што е „Зошто сè (што постои) постои“ (а не едноставно ништо), како прашање еквивалентно на „парадоксот на основниот елемент“.

По формулирањето на нашата нова општа методологија на системски (дијалектички) релационизам, ја откривме корисноста на овој пристап за теоретско објаснување на потеклото и однесувањето на државата како институција карактеризирана со поседување на монопол врз (социјалната) физичка сила.

Користејќи ги принципите на дијалектичката методологија и општата теорија на системи (ОТС), логички беше изведено дека постоењето на спротивставените полови {E}↔{N} (каде E-сè, N-ништожност) во онтолошкиот проблем произлегува од фундаменталната релација што ги обединува како основна системска целина.

Утврдивме дека релацијата во еден систем е носител на одредена интеракција меѓу две (или повеќе) единици во системот, меѓу групи единици во системот, и претставува conditio sine qua non за самото постоење на системот. Динамиката на системот (промени, еволуција, стабилност и други својства) е определена од релациите во системот.

(продолжува)

Национал во повеќе продолженија објавува фељтон од проф. д-р Игор Јанев во врска со неговото истражување околу филозофски поим – мета дијалектика содржано во неговиот труд „Дијалектички метод во објаснувањето на сè – Основните прашања за постоењето на сè“. Професорот Јанев е еден од ретките автори во регионот и пошироко кој се занимава со овој метод на фундаменталниот рационализам и мета-дијалектичка логика.