ЖИВОТОТ НА МАКЕДОНЦИТЕ ВО АЛБАНИЈА – Признати на хартија, но маргинализирани во секојдневието.
Симболите се носители на меморијата и сонцето од Кутлеш е повеќе од цртеж - тоа е достоинство.
Народноста не е милостина. Таа не се доделува, ниту се одзема со потпис и печат. Народноста е право и светлина што се раѓа со човекот и трае колку што трае неговата заедница. Како што сонцето секое утро изгрева над Преспа, Голо Брдо и Гора, така и припадноста на еден народ не може да се избрише.
Во едно мало село во Мала Преспа, под сенката на стара камена црква, децата играа на калдрмата. Едно од нив држеше хартиено знаме со нацртаното сонце од Кутлеш. За детето тоа не беше само цртеж и тоа беше идентитет. Кога службеник рече дека „симболот не смее да се користи“, старецот само праша:
„Ако ми го забраните сонцето на хартија, дали ќе ми го забраните и сонцето што секое утро изгрева над Преспа?“
Ова прашање ја одразува реалноста на Македонците во Албанија. Тие се признати на хартија, но често невидливи во секојдневниот живот. Миграцијата ги празни селата, политиката ги држи на периферија, образованието на мајчин јазик е ограничено, а културната поддршка недоволна. Пописите често ја минимизираат нивната бројност, создавајќи чувство на невидливост и недоверба.
Однадвор, притисоците се постојани. Бугарија нуди пасоши и економски привилегии за лојалност, Грција настојува да ги вгради во својот културен наратив. Но народноста не се купува. Таа се живее и се носи со срцето.
Особено болни се обидите за забрана на сонцето од Кутлеш. Тој симбол не е украс, туку носител на историска меморија и културна самобитност. Кога се забранува, се понижува достоинството на заедницата. Но сонцето не признава забрани. Тоа изгрева секое утро, без дозвола и без услови.
Македонската држава има обврска да ја заштити оваа светлина. Не декларативно, туку со конкретни мерки: образование на мајчин јазик, културна поддршка, поврзување на заедниците во дијаспората и глас на меѓународната сцена за човековите права на Македонците во Албанија.
Народноста не е милостина и таа е право. Сонцето не се забранува. И никој нема моќ да го изгаси она што со векови гори во срцата на еден народ.