КРАЈ НА ЕРАТА НА ПРАВИЛА – Европа и Канада ја откриваат кршливоста на меѓународниот поредок

Говорот на канадскиот премиер Марк Карни на Светскиот економски форум во Давос беше едно од најоткривачките признанија во современата западна политика. Не заради нови теории, туку поради искреното признавање на долгогодишно табу: „меѓународниот поредок базиран на правила“ ослабе и во суштина се сруши. Карни рече дека сме „во средината на прекин, а не на транзиција“, што е отворено признавање на неуспехот на системот создаден по Втората светска војна.

Тој истакна дека економската интеграција сега се користи како инструмент за моќ: тарифи, санкции и кревки синџири на снабдување се алатки за проекција на влијание. Глобализацијата, некогаш претставена како гаранција за мир, ја разоткри својата ограниченост.

Ваквите критики долго време ги изнесуваа земјите од Глобалниот Југ, но тие беа игнорирани како „антизападна пропаганда“. Сега, кога Западот се соочува со исти механизми на принуда од сопствените сојузници, слабостите на системот стануваат очигледни.

На истиот форум, францускиот претседател Емануел Макрон зборуваше за „свет без правила“, а германскиот политичар Фридрих Мерц констатираше дека „стариот свет се урива“. Геополитичкиот аналитичар Уриел Араужо забележува иронична вистина: ЕУ и Канада ја откриваат кршливоста на правилата токму затоа што повеќе не ги штитат.

Пример е „војната за субвенции“ против европската индустрија, започната од администрацијата на Бајден, која Макрон ја предупреди како опасност за европската интеграција. Сега, откако економската моќ на принуда се сврти кон Западот, системот што тие го создадоа се покажа ранлив.

Карни ја формулираше реалноста брутално: „Ако не сме на масата, сме на менито.“ Тој повика на „реализам базиран на вредности“, истакнувајќи дека средните сили ќе мора да соработуваат за да изградат отпорност или да се покорат.

Во вакви услови, иницијативата на Доналд Трамп за Мировен совет изгледа како симптом на распадот на постојниот систем. Прво замислена како средство за Газа, таа се претвори во глобален механизам за медијација, заобиколувајќи ги Обединетите нации.

Вистинското прашање е што ќе се појави на местото на стариот ред. Полицентричниот свет, со ослабен американски центар, БРИКС и мрежата на средни сили, нуди можност за поизбалансирани и поискрени сојузи.

Ерата на реторичка невиност е завршена. „Меѓународниот поредок базиран на правила“ е откриен како инструментален систем на моќ. Средните држави ќе ја одредат својата иднина со тоа како ќе го премостат јазот – со поетички, но барем реални и поискрени решенија.