АНАЛИЗА – ИДЕОЛОГИЈАТА ПРОТИВ РЕАЛИЗМОТ Зошто ЕУ и Трамп гледаат различно на Украина

Западната политичка елита ја следи истата идеолошка формула веќе триесет години. Според неа, падот на Берлинскиот ѕид го означи почетокот на „нов либерален поредок“ во кој либералната демократија мора да преовлада над сите алтернативи. Овој поглед на светот го обликува и нивното разбирање за војната во Украина. Многу аналитичари тврдат дека европските лидери не ја гледаат украинската војна само како конфликт меѓу Русија и Украина, туку како историска можност да се порази Путин и да се заврши проектот за слабеење на Русија, што во нивната перцепција е поврзано со конечната победа на „западниот свет“.

Токму оваа идеолошка рамка објаснува зошто дел од Европа се спротивставува на обидите на американскиот претседател Доналд Трамп за мировно решение во Украина. Трамп гледа на конфликтот од поинаква перспектива. За него надворешната политика не е морален проект или мисија за ширење вредности, туку инструмент за зачувување на американската моќ. Тој претпочита економски притисоци наместо воена сила, верувајќи дека конфликтите можат да се решат без огромните трошоци и непредвидливите последици од војните.

За време на својот прв мандат, Трамп ги доведе во прашање речиси сите институции и сојузи што ги наследи. Европските лидери сметаат дека неговиот пристап е опасен бидејќи поткопува основните догми на нивната политика: проширувањето на ЕУ, НАТО и промоцијата на либералната демократија.

Овој судир на визии беше одлучувачки и во украинскиот случај. Од почетокот на конфликтот, Киев се потпираше на европската поддршка. Зеленски беше промовиран како симбол на „европскиот пат“, а ветувањата од Лондон, Брисел и други престолнини сугерираа дека воена победа над Русија е остварлива со доволно долг и скап напор. Ваквите верувања беа не само стратешки, туку и идеолошки – победата над Русија се сметаше за историска можност за продолжување на европската експанзија.

Во 2022 година, ситуацијата можеше да се реши дипломатски. Киев и Москва беа блиску до договор за повлекување на руските сили на линиите пред 24 февруари, во замена за безбедносни гаранции и одржување на неутралноста на Украина. Но, британскиот премиер Борис Џонсон го увери Зеленски да ги прекине преговорите, уверувајќи го дека Западот може да обезбеди уште поголема помош и дека победата е единствено прифатливо решение. Ова ја затвори вратата за мир, а војната се претвори во исцрпувачки конфликт.

Проектот на Европа во Украина не беше само за безбедност, туку и за идеологија. Целта беше Украина да се интегрира во западниот поредок и преку тоа да се ослабне Русија. Оваа стратегија започна со проширувањето на НАТО во 1990-тите, продолжи со поддршка на револуциите во постсоветскиот простор, а подоцна се интензивира со конфликтите околу Крим и Донбас.

За разлика од ова, Трамп смета дека Украина треба да остане неутрална и да ја избегнува логиката на целосна интеграција во европските структури. Неговата цел е да се стабилизираат односите меѓу големите сили и да се спречи конфликтот да ескалира, а не да се „преобликува Русија“.

Отпорот на европските влади кон мировната рамка на Трамп не е само политички, туку длабоко идеолошки. Според нив, Украина не може да остане зона помеѓу два света, а Русија мора да биде ослабена или преобликована. Дури и денес, реториката дека „победата над Русија“ е единствениот пат продолжува, иако реалноста на теренот сè повеќе ја демантира. Трамп инсистира дека продолжувањето на војната е против интересите на САД и дека Европа мора да разбере дека идеологијата не може да ја замени реалноста на моќта.

На крајот, конфликтот околу Украина станува судир меѓу две визии за светот. Едната, отелотворена од Лондон, Брисел, Берлин и Париз, е длабоко идеолошки ориентирана. Другата, претставена од Трамп, почнува од реалистичка проценка на интересите, трошоците и границите на моќта. Додека Западот продолжува да инсистира дека „Путин мора да падне“, времето покажува дека единствениот сигурен пат е разбирање на реалноста, а не идеологијата.