ЗА ЦЕНАТА НА СТАН ВО СКОПЈЕ МОЖЕТЕ ДА КУПИТЕ И ВО СТРАНСТВО Десет земји каде странците лесно стануваат сопственици
Во некои туристички и деловни центри во Европа недвижностите се достапни по цени споредливи со скопските, а странските државјани можат да ги купуваат без претходно да добијат државјанство или дозвола за престој

Становите во Скопје, Охрид и другите поголеми градови стануваат сè поскапи, а растот на цените постепено ги прави недвижностите недостапни за голем дел од граѓаните. Но, ако се погледнат цените на недвижностите во други европски земји, се отвора прашањето дали за истите пари можеби е поисплатливо да се инвестира во стан или куќа во странство.
Според податоците за цените во централните градски подрачја, квадратен метар во скопски Центар достигнува околу 2.880 евра. За споредба, во центарот на Атина просечната цена е околу 2.830 евра, во Солун 2.550 евра, во Малага 2.800 евра, а во Валенсија 2.650 евра.
Слични цени има и во други европски градови, меѓу кои Порто и Софија, како и во Истанбул. Тоа значи дека за цената на недвижност во Скопје може да се разгледаат можности за купување имот во поголеми туристички, економски и деловни центри во странство.
Цените во централните градски подрачја се повисоки, додека на неколку километри од центарот можат да бидат пониски за 20 до 30 проценти. Во помалите градови, туристичките места и одредени деловни центри, разликите можат да достигнат и 20 до 40 проценти.
Купувањето стан или куќа во странство на многумина им изгледа како комплициран процес, исполнет со документација, правни процедури и неизвесност. Сепак, постојат земји во кои странските државјани можат да станат сопственици на недвижен имот без претходно да добијат државјанство или дозвола за престој.
Списанието „House Beautiful“ објави преглед на десет земји во кои, според неговата анализа, купувањето недвижности е релативно едноставно за странците. На листата се Грузија, Уругвај, Доминиканска Република, Франција, Панама, Колумбија, Грција, Португалија, Белизе и Шпанија.
Важно е да се напомене дека анализата првенствено е наменета за американски купувачи. Затоа, одредени услови, особено оние што се однесуваат на визите, престојот и административните постапки, може да бидат различни за граѓаните на Македонија.
Доминиканската Република ги привлекува странските купувачи со релативно либералните правила за сопственост на недвижности. Странските државјани можат да купуваат и поседуваат имот без претходно да добијат статус на жител или посебна дозвола за купување. Ова ја прави земјата интересна за оние што сакаат недвижност во туристичка дестинација.
Франција е меѓу земјите што не поставуваат општи посебни ограничувања за странските купувачи кога станува збор за стекнување недвижен имот. Можат да купуваат станови и куќи во големите градови, помалите населени места, на француското крајбрежје или во руралните области. Во одредени случаи, купувањето може да се организира и од далечина, со помош на локални професионалци.
Панама им овозможува на странските државјани да купуваат недвижности без поголеми ограничувања. Дополнителна предност за американските купувачи е тоа што американскиот долар е официјално средство за плаќање. Земјата има и посебни програми за стекнување право на престој, меѓу кои и програмата „Виза за пријателски нации“. Сепак, купувањето недвижност само по себе не значи автоматско добивање дозвола за престој, бидејќи за тоа мора да се исполнат дополнителни услови.
Грција е една од најинтересните опции за купувачите кои сакаат недвижност во медитеранска земја, а цените во некои од нејзините поголеми градови се споредливи со оние во Скопје. Во центарот на Атина просечната цена на стан изнесува околу 2.830 евра за квадратен метар, додека во Солун е околу 2.550 евра. Тоа значи дека за цена слична на онаа во центарот на Скопје може да се разгледа купување стан во два големи грчки урбани центри, со развиен туризам, деловни можности и пристап до морето.
Постапката за купување бара ангажирање локален адвокат или нотар, кој треба да ја провери документацијата за сопственост, договорот и евентуалните ограничувања поврзани со локацијата. Посебно внимание е потребно при купување недвижности во одредени погранични области или во близина на воени зони. За државјани кои не се членки на Европската Унија, во такви случаи може да бидат потребни дополнителни одобренија.
Португалија е една од популарните дестинации за странските купувачи на недвижности. Пазарот е релативно добро регулиран, а постои и развиена мрежа на агенти, адвокати и нотари кои работат со меѓународни клиенти. Експертите го издвојуваат присуството на професионална помош и потранспарентните правила како фактори што можат да го олеснат процесот за странските купувачи.
Сепак, треба да се направи разлика меѓу правото на купување недвижност и правото на престој. Португалија ја укина можноста за добивање таканаречена „златна виза“ преку купување недвижности, но странците и понатаму можат да купуваат станови и куќи.
Белизе е уште една земја во која странските купувачи можат да стекнат целосна сопственост на недвижен имот. Како предност се посочува правниот систем заснован врз британскиот модел, кој може да го олесни разбирањето на договорите и правните процедури за купувачите од земји со слична правна традиција.
Во анализата се наведува и дека Белизе нема данок на капитална добивка, додека даноците на имот се релативно ниски. Сепак, конкретните даночни обврски зависат од видот на недвижноста и условите на купувањето. Земјата е позната по тропските шуми, крајбрежјето и вториот најголем корален гребен во светот.
Шпанија останува отворена за странски купувачи, а странските државјани можат да купуваат недвижности и без да имаат статус на жители. За да се заврши купувањето, потребно е да се добие идентификациски број за странци – NIE, кој е важен и за даночните обврски.
Шпанија ја укина програмата за визи за инвеститори во 2025 година, но тоа не ја промени можноста странците да купуваат станови, куќи и друг недвижен имот. Сопственоста, сепак, не значи автоматско право на постојан престој. Особено интересни се цените во некои од шпанските градови. Во Малага квадратен метар во центарот чини околу 2.800 евра, додека во Валенсија околу 2.650 евра. Тоа се цени споредливи со оние во центарот на Скопје, а станува збор за градови со развиена туристичка понуда, деловни активности и меѓународна поврзаност.
Покрај наведените земји, „House Beautiful“ ги вбројува и Грузија, Уругвај и Колумбија меѓу дестинациите во кои странците можат релативно лесно да купуваат недвижности. Овие земји се разликуваат според правните услови, даноците и можностите за престој, па затоа пред купување е неопходно да се проверат конкретните правила што важат за државјаните на земјата од која доаѓа купувачот.
Споредбата на цените покажува дека Скопје веќе не е евтин пазар на недвижности во однос на одредени европски градови. Квадратен метар во центарот на главниот град на Македонија достигнува околу 2.880 евра, додека во Атина, Солун, Малага и Валенсија цените се на слично или пониско ниво. Но, цената на квадратот не е единствениот фактор при одлуката за инвестиција. Треба да се пресметаат и даноците, нотарските и адвокатските трошоци, трошоците за одржување, можноста за изнајмување, како и евентуалните ограничувања за странски купувачи.
Исто така, купувањето недвижност во странство не значи автоматски добивање дозвола за престој или право на работа. Сепак, кога цените се споредливи, вреди да се разгледаат и можностите надвор од домашниот пазар – особено во градови со развиена економија, туризам и поголем потенцијал за долгорочно изнајмување.

