НАЦИОНАЛ ДОЗНАВА Човекот што му рече „НЕ“ на Вучиќ сега може да стане нов премиер на Србија
Поранешниот гувернер на Народната банка на Србија се споменува како можен избор за нов премиер.
По убедливата победа на студентската листа на вонредните парламентарни избори во Србија, вниманието се насочува кон формирањето на новата влада. По прославите на улиците низ српските градови, се отвора клучното прашање: кој ќе ја преземе премиерската функција и ќе ја води земјата во периодот што следува?
Според извори на Национал, најсериозен кандидат за функцијата премиер на Србија е 59-годишниот Дејан Шошкиќ, економист и универзитетски професор со долгогодишно искуство во финансиите и банкарството. За разлика од класичните партиски функционери, тој најголемиот дел од кариерата го поминал во академските кругови и во финансискиот сектор, пред во 2010 година да застане на чело на Народната банка на Србија.
Шошкиќ е роден во Белград во 1967 година, каде што дипломирал економија како најдобар студент во својата генерација. Подоцна докторирал, а дел од образованието го стекнал и во Соединетите Американски Држави како стипендист на програмата „Фулбрајт“.
Шошкиќ беше гувернер на Народната банка на Србија од јули 2010 до август 2012 година. Од функцијата се повлече по промената на власта, кога Српската напредна партија (СНС) на Александар Вучиќ почна да ја презема контролата врз државните институции. Како причина за оставката, тој ги посочи законските измени за кои сметаше дека ја загрозуваат независноста на централната банка. Неговиот потег беше еден од раните институционални судири со политичкиот блок што подоцна ќе ја консолидира власта во Србија.
Оттогаш, односите меѓу Шошкиќ и СНС останаа обележани со меѓусебни критики. Додека неговите поддржувачи го гледаат како искусен економист со познавање на државните финансии, неговите политички противници со години го оспоруваат неговото работење како гувернер.
Кариерата на Шошкиќ не помина без контроверзии. Една од најголемите беше поврзана со пропаѓањето на „Агробанка“, која во 2012 година се најде во центарот на голем банкарски скандал, со загуби од стотици милиони евра. Бидејќи Народната банка е одговорна за надзорот врз банкарскиот систем, политичките противници на Шошкиќ го обвинуваа дека недоволно брзо реагирал на проблемите во банката и дека имало пропусти во надзорот.
Шошкиќ ги отфрлаше ваквите обвинувања, тврдејќи дека проблематичните кредити се акумулирале со години пред тој да ја преземе функцијата. Народната банка кон крајот на 2011 година воведе принудна администрација во „Агробанка“, а подоцна ѝ ја одзеде дозволата за работа. Според достапните информации наведени во материјалот, Шошкиќ не бил осуден за аферата. Затоа, политичките обвинувања за неговата улога во случајот треба да се разликуваат од евентуално утврдена правна одговорност.
Дополнителни критики беа упатувани и поради неговиот малцински удел во компанијата „Центар за инвестиции и финансии“, во периодот пред да застане на чело на Народната банка. Неговите критичари сметаа дека тоа отвора прашања за можен судир на интереси. Шошкиќ, пак, тврдеше дека сопственичкиот удел бил соодветно пријавен пред надлежната агенција. Овие прашања останаа дел од јавните полемики околу неговата кариера, но сами по себе не претставуваат доказ дека тој ги прекршил законите.
Конфликтот меѓу Шошкиќ и владејачката партија продолжи и во пресрет на вонредните парламентарни избори. Претставници на СНС изнесоа критики во врска со неговиот избор за редовен професор на Економскиот факултет во Белград, тврдејќи дека имало неправилности во академската документација. Факултетот ги отфрли обвинувањата и соопшти дека постапката била спроведена законски и транспарентно.
Вучиќ и неговите соработници со години го критикуваат Шошкиќ и поради движењето на курсот на динарот во периодот кога тој беше гувернер. Шошкиќ, од своја страна, предупредува дека економските показатели од различни периоди се користат за дневнополитички пресметки.
Доколку и навистина Шошкиќ бид еизбран за премиер, неговото назначување би испратило порака дека новата политичка структура сака да се потпре на експерт со институционално искуство, наместо на традиционален партиски функционер. Неговото познавање на економијата и искуството во централната банка би можеле да бидат важни за евентуалната нова влада, особено во услови на очекувања за економски реформи и зајакнување на институциите.
Сепак, останува отворено прашањето дали Шошкиќ навистина ќе биде изборот и каква политичка поддршка би имал за спроведување на својата програма. Едно е сигурно: неговата биографија е обележана и со судирот со Вучиќ и со контроверзиите од периодот кога ја водеше Народната банка. Токму затоа, евентуалното доаѓање на премиерската функција би го ставило во центарот на вниманието на српската јавност.
