НОВИОТ ЛИДЕР НА ИРАН СТАПИ НА ВЛАСТ – Американците велат неприфатливо и нема долго да трае

Иранските власти го именуваа Моџтаба Хамнеи за нов врховен лидер на земјата, наследувајќи го својот татко Али Хамнеи, кој беше убиен во воздушен напад во раните фази од тековниот конфликт со САД и Израел. Одлуката ја објавија државните медиуми, повикувајќи се на највисоките верски институции во земјата.

Педесет и шестгодишниот свештеник е избран од комитет на високи шиитски духовници, а изборот е потврден и од Собрание на експерти – телото кое формално го избира врховниот лидер. Со новата функција, тој станува највисок верски и политички авторитет во Иран и врховен командант на вооружените сили.

Моџтаба Хамнеи долго време важеше за можен наследник на својот татко, особено по смртта на поранешниот ирански претседател Ебрахим Раиси во хеликоптерска несреќа во 2024 година. Познат е по блиските врски со Корпусот на исламската револуционерна гарда, кои му обезбедија силно влијание во безбедносниот апарат на државата.

Според аналитичарите, тој со години бил дел од тесниот круг советници на својот татко и играл клучна улога во пренесувањето на одлуките до државниот и воениот врв.

„Тој има силна поддршка во Револуционерната гарда, особено меѓу помладите радикални генерации“, изјави аналитичарот Касра Араби од организацијата United Against Nuclear Iran, опишувајќи го како личност која веќе дејствувала како „мини-врховен лидер“.

Неговото доаѓање на чело на државата предизвикува контроверзии во Иран и во странство, бидејќи критичарите предупредуваат дека тоа може да значи создавање династички модел на владеење,  нешто што е во спротивност со идеалите на Иранската револуција, со која беше соборена монархијата на Мохамед Реза Пахлави.

Американското Министерство за финансии воведе санкции против Моџтаба Хамнеи во 2019 година, обвинувајќи го дека дејствувал во име на својот татко иако никогаш немал формална државна функција.

Неговото име претходно беше поврзувано и со задушувањето на протестите по спорните претседателски избори во Иран во 2009 година, кога безбедносните сили насилно ги растурија масовните демонстрации.

Иако е свештеник со титула „Хуџат ал-Ислам“, што е понизок верски ранг од титулата ајатолах, која ја имаа Али Хамнеи и основачот на Исламската Република Рухолах Хомеини, неговото политичко влијание во системот со години растеше.

Назначувањето доаѓа во момент кога конфликтот со САД и Израел продолжува да ескалира. Американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека изборот на Моџтаба Хамнеи е „неприфатлив“ и предупреди дека новиот ирански лидер „нема долго да трае“ доколку Техеран не ги земе предвид ставовите на Вашингтон.

Во меѓувреме, израелската армија најави дека ќе продолжи со операциите против секој што ќе се обиде да го консолидира новото раководство во Техеран.

За дел од аналитичарите, изборот на Моџтаба Хамнеи претставува симболичен потег со кој иранското раководство сака да покаже дека режимот останува стабилен и покрај воениот притисок.

Роден во 1969 година во Машхад, тој израснал во политичко-верската средина создадена по револуцијата. Теологија студирал во семинариите во Ком и, според некои извештаи, учествувал во последните фази од Иранско‑ирачката војна.

Иако никогаш не извршувал избрана функција, голем дел од животот го поминал во центарот на политичката моќ во Иран, но во исто време останал релативно далеку од јавноста.