ИНДИРЕКТНИ КОНТАКТИ ПРЕКУ ЦИА – Техеран предлага прекин на нападите

Јавно, преживеаните лидери на Иран демонстративно одбиваат преговори со американскиот претседател Доналд Трамп за прекин на американско-израелската воена кампања. Сепак, зад затворени врати, ситуацијата изгледа поинаку.

Само еден ден по почетокот на нападите, оперативци од иранското Министерство за разузнавање воспоставиле индиректен контакт со ЦИА, преку разузнавачка служба на трета земја, нудејќи разговори за можен прекин на конфликтот. Информацијата е потврдена од повеќе извори од Блискиот Исток и една западна земја, кои зборувале за Њујорк тајмс под услов на анонимност.

Американските претставници, сепак, изразуваат сериозен сомнеж дека и Техеран и администрацијата на Трамп навистина се подготвени за излез од конфликтот. Дополнителен проблем е хаосот во иранското раководство, кое е ослабено од континуирани израелски напади и ликвидации на клучни фигури.

Израелските власти, кои се залагаат за повеќенеделна воена кампања со цел максимално уништување на иранските воени капацитети и можен колапс на режимот, отворено ги советувале САД да ја игнорираат понудата. Во Вашингтон, таа засега не се смета за сериозна.

Иако претходно тврдеше дека е отворен за договор, Трамп во вторникот порача дека сега е „премногу доцна“ за преговори. Подоцна истиот ден, тој изрази жалење што иранските функционери кои Вашингтон ги гледал како потенцијални соговорници биле убиени.

„Повеќето од луѓето за кои размислувавме се мртви. Наскоро нема да знаеме со кого да разговараме“ – изјави Трамп.

Клучната дилема за Белата куќа е каква иранска власт би можела да произлезе од конфликтот. Се чини дека Трамп се оддалечува од идејата за масовно народно востание и сè повеќе ја гледа можноста за преземање на постојната политичка структура од попрагматични фигури.

Минималните американски услови за прекин на нападите би вклучувале откажување или драстично ограничување на иранските нуклеарни и балистички програми, како и прекин на поддршката за посреднички групи како Хезболах. За возврат, Трамп сигнализира дека преживеаните лидери би можеле да ја задржат економската и политичката моќ.

Како можен модел, Трамп повторно ја спомена Венецуела, оценувајќи го американскиот пристап таму како „совршено сценарио“. Но, аналитичарите предупредуваат дека таквата визија за Иран може да биде нереална.

Според експертот Стивен А. Кук од Советот за надворешни односи, изјавите на Трамп го одразуваат и несогласувањето со Израел околу крајната цел на војната. Израел, вели Кук, не сака „венецуелско решение“ во Иран, особено ако тоа значи власт на прагматични, но сè уште моќни членови на Иранската револуционерна гарда.

Во меѓувреме, израелските напади продолжуваат. Во вторникот беше погоден комплекс каде што ирански верски лидери наводно се состанувале за избор на наследник на врховниот лидер Али Хамнеи, кој, според извештаите, бил убиен во претходен воздушен напад.

Американските разузнавачки проценки, подготвени пред почетокот на операцијата, не даваат јасна слика за идното раководство на Иран. Дел од креаторите на политики сметаат дека иранската опозиција нема капацитет да ја преземе власта, додека други ја гледаат Револуционерната гарда како најверојатен центар на моќ.

Аналитичарите предупредуваат и на ризик од распад на државата, губење контрола врз региони населени со етнички малцинства и сценарио слично на Сирија или Либија.

Иако Трамп првично ги охрабруваше Иранците на востание, неговиот тон во последните денови е значително попретпазлив. Тој призна дека најлошото сценарио би било замената на режимот со подеднакво радикална власт.

Историјата, потсетуваат експертите, покажува колку е тешко да се најде „умерен“ ирански лидер. Во 2015 година, Барак Обама постигна нуклеарен договор со Техеран, но тој беше жестоко критикуван од израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху, кој тврдеше дека умереност во иранскиот систем е илузија.

Како што своевремено иронично забележа поранешниот американски министер за одбрана Роберт Гејтс:

„Три децении ја бараме недостижната фигура на умерен ирански лидер.“